Yaratıcı Matematikle, Fizikle, Kimyayla, Felsefeyle ve Sanatla Konuşur

Yaratıcı sadece kutsal kitaplarla konuşmaz. Yaratıcı, çoğu zaman matematiğin, fiziğin, kimyanın ve sanatın kendine has diliye konuşur. Yeter ki, bu büyülü dili okumaya ve anlamaya çalışalım. Jack Handey, “Bilge insan tek bir kum tanesine bakarak evreni hayal edebilir.” der. Bilim insanları, sanatçılar ve alimler, yüce yaratıcının dilini anlamaya en yakın insanlardır. Çünkü, yaratıcının dili, bilim, matematk ve sanattır. Yaratıcın iletişim şekli ise ilhamdır. Bilimsel çalışmalarla keşfedilen her yeni durum, insanı hayretten hayrete düşürmüştür. Bilim insanları çalışmalarını yaparken, çözemedikleri problemlerin ve paradoksların üstünde konsantre olup düşünürken, insanın içindeki o sonsuz potansiyelden, hayal ve ilham gücünden faydalanırlar. Bilim adamları hayaller kurar, kuramları ve teorileri hayallerinden aldıkları ilhamlarla açıklarlar. Filozoflar da düşünce, konsantrasyon ve ilhamla maddedeki kimsenin göremediği manaları ve ayrıntıları görürler. Dünyanın yetiştirmiş olduğu en büyük bilim insanlarından olan Albert Einstein, Kendimi ve düşünce yöntemlerimi incelediğimde, bilgiye ulaşmak için hayal gücümün diğer yeteneklerimden çok daha önemli olduğu sonucuna varıyorum.” der. Sanatçılar da yaptıkları eserlerini ilham aldıkları o ilahi kaynağa borçludurlar. Birçok sanatçı yaptığı estetik işleri, besteleri ve sanat eserlerini hayal gücü, ilham ve konsantrasyon ile yaptığını söyler. Sanatçılar normal insanların görmediği şeylerde, akıp giden hayatta sahip oldukları ilham ile güzellikler ve ilginç bağlantılar görürler. Sonra, bunu resmederler, şiire dökerler veya yazıya dökerler. Derin sessizlik anında huşu içinde düşünen bir filozof düşüncenin kaynağına seyahat eder. Bir bilim insanı zamanın görelilik teorisini ve kara delikleri keşfeder, bir sanatçı sonsuzluktan gelen o huşu anında notalarını yerleştiriverir, bir şair şiirinin arasında eksik kalan dörtlükleri buluverir, bir yazar da o derin sessizlik ve huşu anında hikayesinin en can alıcı kısımlarını eliyle koymuş gibi bulup ve yazısına yerleştiriverir. Bir doktor bile hastasına teşhis koyarken konsantre olarak ilham nimetinden faydalanır. Hastasının hikayesini ve hastanın vücudunun semptomlarını dinlerken, konsantre olur ve bekler. Bekler, bekler ve bir süre sonra aldığı ilham ile birlikte teşhisini koyar. Aldığı ilham ile müziklerini besteleyen sanatçının, şiirlerini yazan şairin, yazılarını yazan yazarın, ilham ve hayal gücü ile ufuklar açan bilim adamının, eserlerindeki başlıca faktör olan hayal gücü ve ilhamın kaynağı nedir? Tüm insanların, özellikle de sanatçı, bilim insanı veya düşünürlerin beslendiği o kaynak, sonsuz kudreti ve kaynağı ile tüm evreni kuşatan üstün yaratıcıdan gelen şimdilik gözle göremediğimiz ve ölçümleyemediğimiz bir çeşit enerjidir. Geçmiş çağlarda yaşayan din alimlerinin, filozofların ve bilim adamlarının hayatlarında belli zaman dilimlerinde kendilerini toplumdan izole ederek inzivaya çekildiklerini ve en değerli eserlerini bu inziva zamanlarında yaptıklarını biliyoruz. Bir çok filozof da düşüncelerini inziva anlarında berraklaştırabilmiş, tespitlerini yazıya dökmüş ve sonunda bin yıllar boyu unutulmayacak eserler bırakmıştır. Yine bilim adamları, deneyle kanıtlanması mümkün olmayan şeyleri düşünce, konsantrasyon ve Yaratıcının'ın yardımı olan ilhamla bulmuşlardır. Bunlara örnekler kara madde, zamanın göreceliği teorilerini örnek verebiliriz. Malum Albert Einstein'ın zamanında bu teorilerini kanıtlayabilecek teknik imkanları yoktu. Yine bir çok sanatçı, bilim adamı ve düşünür konsantrasyon ve ilham'ı, işlerini yaparken, düşüncelerini ortaya koyarken, sıklıkla kullanmaktadır. Hiç bir sanatçı, bilim adamı, düşünür yoktur ki ilham olmadan eserlerini ortaya koysun. Hiç bir yazar yoktur ki ilham olmadan yazsın. Ortaya konan her parlak fikir, buluş, sanat eseri, müzik ilham ve ilhama kapı açan konsantrasyon olmadan kendiliğinden ortaya çıksın. Aslında bizler sanatçıların, bilim adamlarının, düşünürlerin eserlerinde Yaratıcının'ın sanatını temaşa ediyoruz. Kimya biliminin periyodik tablosunun önünde şaşkınlığa kapılmamak ve saygıyla eğilmemek elde değildir. Belki farkında olmadan sanatçıları hayranlıkla izleyip, taktir ederken, överken çoğunlukla da gerçek sanatçıyı gözden kaçırıyoruz. Çoğu zaman aslına çok benzetilerek güzel boyanmış bir portreyi veya doğanın yansımalarından birini natürmort olarak çok güzel resmetmiş ressamı büyük bir sanatçı olarak nitelendiririz. Bir hayvanın, bir doğal güzelliğin, bir gün batımının güzelliğini yakalamış bir fotoğraf sanatçısını beğenerek taktir ederiz. Ama bu güzellikleri yokluktan yaratan yaratıcıyı düşünmeyiz. Halbuki sanat kabul ettiğimiz şeyler çoğunlukla sadece doğanın muhteşem güzelliğinin güzel birer kopyalarıdır. Gerçek sanatçı, her şeyi, muhteşem sanatıyla ve erişilmez ilmiyle yokluktan yaratmış olan yaratıcıdır.

Yaratıcı insanlara sadece kutsal kitaplarla seslenmez. Yaratıcı, insanoğlunun bilimsel keşifler yaptıkça keşfettiği matematik ve fizik ile (aslında big bang ile başlayan yaratılış anından beri) konuşmaktadır. Bir yandan insanoğlu yaptığı her keşifle ne kadar az şey bildiğinin, ne kadar cahil ve aciz olduğunun farkına varmış, evrenin, maddenin, insanın ve yaradılışın sırları ortaya çıktıkça insanın şaşkınlığı ve yaratıcının yüksek ilmine olan hayranlık artmıştır. Ancak, diğer yandan, yaradılışın ve maddenin sırları ortaya çıktıkça, insanoğlu kendine aşırı güvenmeye ve kibirlenmeye başlayıp, bilimi de bir din gibi görmeye başlamıştır. Yaratıcı insanlarla kutsal kitaplardan daha çok bilimle, sanatla, matematikle, fizikle ve felsefeyle konuşur. Evren'in kılı kırk yaran ince mühendisliğinde en ileri matematiğin ve fiziğin yasaları vardır. Doğanın, gökyüzünün, yıldızların ve gezegenlerin devinimlerine bakınca gerçek sanatçının varlığının ipuçları kendini hemen belli eder. Yaratıcı insanlarla sadece kutsal kitaplarla konuşmaz.  Hiçbirinin birbirine benzemediği insanların, hayvanların, bitkilerin yaratılışı düşünüldüğünde ardında büyük sanatçının izleri görülür. Bir fabrika gibi çalışan vücudumuz, akıllı bireyler gibi işbirliği yapan hücrelerimiz, en gelişmiş bilgisayarlardan daha hızlı işlem yapan ve daha sırlarını çözemediğimiz beynimiz, akla gelebilecek her türlü hayvan, bitki ve mikrobiyolojik canlının kompleks yapıları insanı düşünmeye iter. Doğada gördüğümüz mucizevi denge, evrenimizin sahip olduğu muazzam yapı, insanların, hayvanların, bitkilerin ve mikrobiyolojik canlıların her birinin kendine has farklılıkları ile akıl almaz çeşitliliği bize hep onu hatırlatır. İster evrim teorisi, isterse direk yaratılış teorisi galip olsun, o üstün yaratıcının varlığından şüphe edilemez.

 

Tarihten Bu Güne İslam Ülkelerinde Bilim, Sanat ve Felsefe

Günümüzde İslam ülkeleri bilim, sanat, felsefe, hoşgörü, saygı ve sevgi gibi kriterlerde dünyanın en geri kalmış ülkeleri kategorisinde yer almaktadır. Ancak tarihte kurulan ilk büyük İslam imparatorlukları zamanının en gelişmiş ülkeleri olup, bilimde, sanatta ve felsefede çok ilerlemişlerdi. İslam’ın ortaya çıktığı ilk 4-5 yüzyıllık dönemde yapılan bilimsel çalışmalarla tıp, matematik, geometri, astronomi, kimya, felsefe ve sosyoloji gibi bilimler dönemlerinin altın çağını yaşadılar. İslam ortaya çıktıktan sonra büyük bir hızla dünyaya yayıldı. Çok kısa bir süre sonra bir imparatorluk haline geldi. İslam imparatorluğu ilk 4-5 yüzyıl içinde Arabistan'dan çıkarak, Kuzey Afrika'ya, oradan İspanyaya, Ortadoğu'dan Orta ve Uzak Asya'ya ve Anadolu'ya kadar sınırlarını genişletti. İslam imparatorlukları Emeviler, Endülüs Emevileri, Abbasiler ve Selçuklular zamanlarında bir çığ gibi büyüyerek siyasi sınırlarını genişletmekle kalmayıp, sanatta, bilimde, tıpta ve felsefede çok önemli başarılara imza attılar. O ilk dönem İslam imparatorluklarını yöneten sultanların büyük bir çoğunluğu ilimi, bilimi, felsefeyi ve sanatı himayeleri altına alıp desteklemişlerdi. O dönemin sultanları ve halifeleri sadece bilimi ve hür düşünceyi cesaretlendirmekle kalmamış, aynı zamanda pozitif bilimlerde veya dini ilimlerde çalışmalar yapan tüm alimleri ve filozofları sahiplenmişler, zamanın üniversiteleri olan medreseleri destekleyerek büyük maddi kaynaklar vermişlerdi. Sultanların ve halifelerin bizzat himaye ve desteğini alan zamanın İslam medreseleri bilimde ve ilimde en ileri üniversiteler haline geldikleri için Avrupa'dan gelen birçok öğrenci de bu medreselere gelerek eğitim almaktaydılar. Yani zamanının İslam medreseleri, günümüzün ileri Batı üniversitelerinin yetkinliğinde ve misyonundaydılar. O dönemde fikir ve vicdan hürriyeti de oldukça ileri bir safhadaydı. Hiç bir alimin inancına ve fikirlerine karışılmaz, her aykırı fikir, hatta ateizm bile serbestçe savunulabilirdi. Sultanlar karşıt görüşlü alimleri sabahlara kadar devam eden fikir tartışmalarına sokup, hangi fikrin, hangi felsefenin, hangi teorinin ve düşüncenin galip geleceğini merak ederek izlerlerdi. O altın zamanlarda Bağdat, Tebriz, Kordoba, Semerkant, Sevilla, Maveaünnehir ilim, bilim, sanat, tıp ve felsefe bilimlerinin başkentleri idi. Özellikle de Bağdat’ta Halife Harun Reşid zamanında "Binbir Gece Masalları"nın bizzat yaşandığı ve anlatıldığı bir refah ve hayaller şehriydi. Melikşah ve onun efsanevi veziri, “Siyasetname” nin yazarı Nizamülmük döneminde İslam İmparatorluğunun Bağdat, Şam ve Tebriz gibi merkezleri medreseleri ve bilimsel kapasiteleri çok yüksek seviyelerdeydi. Aynı dönemlerde Avrupa Ortaçağ karanlığını yaşıyor, şehirleri pislikler ve salgın hastalıklarla kırılıyor, insanlar ise fakirlik içinde, baskıcı ve totaliter krallarının ve kilisenin baskısı altındayken, Endülüs İslam devleti döneminde başkenti olan Kordoba dünyanın en büyük ve müreffeh şehri idi. Tüm cadde ve sokakları taş döşeli, gece aydınlatmalı, hanlar, hamamlar ve en ileri bilimlerin okutulduğu, eğitim görmek için dünyanın dört bir yanından insanların geldiği bir medreseler şehri idi. Bu altın dönemin tek özelliği özgür felsefe ve düşünce değil, pozitif bilimlerde de büyük ilerlemeler kat edilmesi idi. Sıfır sayısını ve sayıları ifade etmek için basamaklı sayı sistemini ilk bulan Hintli bilim adamları ve filozofları olduğu halde, hesaplamalarda ve denklemlerde ilk kullananlar Harezmi gibi o dönemin Arap bilginleri olmuştu. Çünkü o dönem İslam İmparatorluğu çok büyümüş, devlet hazinesinin durumu, ödenmesi gereken maaşların belirlenmesi, toplanması gereken vergilerin hesaplanması gibi konularda eskiden beri kullanılan Roma rakamları artık yetersiz kalmaya başlamıştı. Bu yüzden ileri hesaplama metodları bu dönemde ortaya çıkmıştı. İleri matematikteki algoritma ve cebir (Al-Jabr) de o dönem Harizmi tarafından bulunmuştu. Müslümanlığın hızla yayılması sonucu uzak coğrafyalardaki insanların Müslümanların kıblesi olan Mekke’nin yönünü bulma, ve namaz vakitleri için güneşin pozisyonunu tespit ihtiyacı da ileri astronomi bilgisi gerektiriyordu. Bu yüzden kıtasal ve bölgesel yön bulma sistemi, ayın ve güneşin hareketlerine bağlı olan zaman hesaplama sistemlerinde ileri bilimsel metodlar geliştirmeyi zorunlu kılıyordu. İslam’ın en önemli özelliklerinden birisi de temiz olmaktı. Bu yüzden, sabunu da ilk olarak bulanlar Araplar olmuştu. Kuşatmalarda surları tahrip etmek için ilk barut kullanan millet Araplardı. Siyaseti ve ekonomiyi bilim haline getiren de sosyolojiyi kuran alim, “Coğrafya kaderdir.” diyen İbni Haldun olmuştur. İbni Sina, çağının en ünlü tıp fen bilginiydi. Kitapları yüzyıllarca Avrupa’da dahi tıp okullarında ders kitabı olarak okutulmuştu. Gözün ve ışığın yapısı ve işleyiş şekli İslam alimi İbni Heysem tarafında bulunmuştu. İbni Heysem, ışığın kırılması ve yansımalarının hesaplanması üzerine yazmış olduğu Kitab-ül Menazir ile optik biliminin kurucusu olup, kitapları Ortaçağ’da Müslüman ve Hristiyan ülkelerinde ders kitabı olarak okutulmuştu. Günümüzde halen daha kullanılmakta olan neşterler ve ameliyat ekipmanlarının büyük bölümü yine Endülüslü tıp alimlerce bulunmuş, ilk katarakt ameliyatı Endülüs’te yapılmıştı. Biruni, tıp alanında önemli çalışmalara imza atmış, ilk defa sezeryen ile doğum yaptıran kişi olmuştu. Jabir ibni Hayyan Nitrik asit, Hidrojen klorür ve Sülfürik asit'in rafine ve kristalize yöntemlerini bulmuş, eserlerinden 12. yüzyılda Latince'ye çevrilmiş olan Kitab al-Kimya adlı eseri, Simya ve Kimya kelimelerinin kökeni olmuştur. Alkol, ve Alkali kelimeleri gibi Al ile başlayan bir çok kimya terimi Arapça’dan gelir. Çünkü bu maddeleri Arap Simya alimleri bulmuştur. Eskiden beri uzaydaki yıldızları ve gezegenleri gözlemlemekte, sınıflandırmakta ve mesafelerini tayin etmekte kullanılan bir rasad aleti olan başlangıcı Milattan önceye kadar dayanan usturlap aletini yeniden icad etti denecek kadar geliştiren ve kullanan Müslüman astronomlar Fezari ve Zerkall idi. Usturlaplar daha çok namaz vakitleri, öğle vakti, gece ve gündüz sürelerinin tespiti ve yönlerin bulunması gibi çeşitli işlerde kullanılırdı. Harezmi bir eserinde usturlabın kırk üç çeşit kullanılışını anlatmıştı. İslam’ın bu altın çağında, bilim, sanat ve felsefeye karşı o kadar yüksek bir teveccüh varmış ki, dünya üstünde yazılmış olan tüm kitapların Arapçaya çevrilmesine girişilmiş, Yunanca, Hintce, Süryanice, İbranice ve diğer kadim milletlerin dilinde yazılmış binlerce kitap Arapça’ya çevrilmişti. O dönemin Farabi gibi büyük filozofları, Yunan, Hint ve diğer felsefeleri İslam felsefesi ile sentezlemişlerdi. Bu çeviri ve sentezleme çalışmaları o kadar etkili olmuştu ki, Batı’da Rönesans ve Reform hareketlerine yol açacak aydınlanma hereketi İbni Rüşd gibi bir çok İslam aliminin çalışmalarından ilham almiştı. (Rafael'in ünlü "Atena Okulu" tablosunda İbni Rüşd'ü buldunuz mu?)

Daha sonra, pozitif ilimlerin ulemalarca, halifelerce ve padişahlarca terk edilerek yerine sadece dini ilimlere öncelik ve önem verilmesi neticesinde İslam ülkelerinin duraklama ve gerileme süreci başlamıştır. Buna mukabil, bağnazlık gittikçe artmış günümüze kadar gelen zaman diliminde İslam devletlerinin başı bir türlü dertlerden kurtulamamıştır. Birçok araştırmaya göre bilim, ilim, sanat ve felsefenin önde tutulduğu o parlak dönem, İmam Gazali dönemine kadar devam edebilmiştir. Sadece dini ilimleri önde tutan akımın öncüsü olduğu söylenen İmam Gazali'nin filozoflarla ve pozitif bilimlerle uğraşan insanlarla mücadeleye girişmesi, bitmek tükenmek bilmeyen reddiyeler yazması sonucunda sultanların, halifelerin ve meliklerin aklını çeldiği, İslam imparatorluğunun pozitif bilimlerden uzaklaşılıp, sadece dini ilimlere yönelmesi akımını başlattığı söyleniyor. Elbette İslam aleminin pozitif ilimden, bilimden, felsefeden ve akıldan uzaklaşmasının tüm suçunu İmam Gazali'ye yıkmak pek doğru bir yaklaşım değildir. Elbette, o dönemin yüzyıllarca sürecek siyasi karışıklıklara ve kaosa yol açan, taş üstünde taş, baş üstünde baş bırakmayan Moğol istilasının, tüm şehirleri, sarayları, kütüphaneleri, medreseleri yakıp yıkmalarının da etkisi çok büyüktür. Moğol akınlarının yarattığı yıkım neticesine yüzyıllar boyu sürecek çalkantılar meydana gelmiştir. Bu dönemden sonra, alimlerin daha çok dini ilimlerin önemli olduğunu fetva vermeleriyle melikler ve padişahlar da artık pozitif ilimlere ilgilerini kaybetmişler ve maddi desteklerini kesmişlerdi. Bir süre sonra da İslam ülkelerinde pozitif bilimler tamamen terk edilmiş ve unutulmuştu. Pozitif ilimler Allah’a ve cennete ulaşmada zaman kaybı olarak görülmeye başlanmış hatta, yorumlar ve fetvalar öyle boyutlara ulaşmıştı ki, aklı önde tutan pozitif ilimler; matematik, felsefe astronomi veya kimya ile uğraşmak "şeytan işi" olarak yorumlanmıştı. Tarihte anlatılan bir hikaye vardır. Yavuz Sultan Selim zamanında İstanbul'da çok şiddetli bir deprem olur. Yavuz, saray müneccimlerini ve dini alimlerini çağırarak bu depremin nedenini yorumlamalarını ister. Dini alimler bu olayı, Yavuz Sultan Selim'in o dönem yaptırdığı rasathaneye yorarlar. Derler ki; "Hünkarım, bu rasathane ile gökyüzünü gözlemek, Allah'ın işine karışmak demektir. Bu yüzden Allah bizi cezalandırmıştır!" Bu yorum Yavuz Sultan Selim'e de çok mantıklı gelmiş olacak ki, kendi yaptırdığı o dönemin en modern rasathanesini savaş gemileri ile top ateşine tutularak yıkılması emrini verir. Bu hikaye bana hiç uydurulmuş bir vak’a gibi görünmüyor. Zira, din alimlerince "şeytan işi" olarak nitelendirildiği için matbaa Osmanlı'ya ancak yüzyıllar sonra gelebilmiştir.

Ama, yaratıcı yalnızca kutsal kitaplarla konuşmaz. Yaratıcı, çoğu zaman Matematiğin, Fiziğin, Kimyanın ve Sanatın kendine has diliyle konuşur. Günümüzde dahi, insanların büyük bir kısmı kafalarını kutsal kitaplara gömmüş olarak ömürlerini ayetlerin gerçek veya zahiri anlam tartışmalarıyla, ayetlerdeki ebcet hesabı tartışmalarıyla ve satır aralarında mucize arayışlarıyla geçirmektedir. Fakat, yaratıcının konuşma lisanını öğrenip, o sonsuz kaynaktan faydalanmak akıllarına bile gelmiyor. "Sanatın, müziğin, edebiyatın, felsefenin, dinin, tüm bilimlerin sahibi ve bunların sebebi olan yüce yaratıcıya selamlar ve hamdü senalar olsun."

 

*Foto Kaynağı: https://tr.wikipedia.org/wiki/Atina_Okulu

Kuralsız Bir Ülkede Yaşamanın Avantajları

Adaletin ve "hak" duygusunun hakim olduğu, kanunların uygulandığı, insanların kurallara uyduğu ve uydurulduğu ülkelerin avantajlarının herkes farkındadır. Adaletin, kuralların ve hukuk sisteminin hakim olduğu ülkelerde bireysel ve toplumsal gelişme had safhadadır. Gerek ülkenin ekonomik gelişmişlik seviyesi, gerek de girişimcilik kapasitesi seviyesi bariz bir şekilde artarken, toplumda yaşayan bireylerin kişisel gelişimi ile birlikte, hayattan aldıkları mutluluk da artar. Adalet ve hak duygularının olduğu, kanunların olduğu, kuralların uygulandığı ülkeler; kişiler, kurumlar, yatırımcılar ve devletler için tahmin edilebilir (kestirilebilir) ülkelerdir. Kuralların uygulandığı ülkelerde yaşayan insanlar gelecek ile ilgili plan yaparlarken, beklenmedik şeylerin olabileceği kaygısını taşımazlar. Geleceğe güven duyarak işlerini ve hayatlarını planlayabilirler, geleceğe yatırım yapabilirler.

Kurallara uyulan ve uygulanan ülkeler refah seviyesi en yüksek ülkelerdir. Kestirilebilir ve güvenilir ülkeler yatırım çeker. Aksi durumda olan, kuralların olmadığı veya uygulanmadığı kestirilemez,  güvensiz ve güven vermeyen ülkeler oldukları için yatırımcı yatırım yapmaya korkar. Çünkü belirsizlik güven duygusunu zedeler. Bu yüzden dünya üstünde ne yapacağı belli olmayan, kanun, kural ve adaletin olmadığı ülkeler geri kalmış ülkelerdir. Kurallara uyulmayan, kanunların olmadığı veya uygulanmadığı ülkelerde yaşayan insanlar kendilerini güvensiz ve çaresiz hissederler. Başlarına ne gelebileceğini hiçbir zaman kestirememenin insanı mutsuz ve huzursuz eden bir etkisi vardır. Uğrayacağı bir haksızlıkta devletin ve hukuk kurallarının insanı koruyamayacağının bilinmesi kendini güvensiz hissetmesine neden olur. Güvensizlik ise, insanın hayattan aldığı mutluluğu ve keyfi yok eder. Her an bir haksızlıkla karşı karşıya olmak insanı tedirgin eder. Sürekli kendi hakkının yeneceğinden endişe duyma ihtimali insanı strese ve depresyona sokar. Sürekli kendini savunmak zorunda olma psikolojisi, insanın hayatından keyif almasına engel olduğu gibi, ruhsal bir yorgunluğa neden olur. Adalet duygusunun tam oturmadığı, kuralların olmadığı veya uygulanmadığı, güçlü olanın haklı çıktığı, orman kanunlarının geçerli olduğu kuralsız bir ülkede yaşamanın sıkıntıları herkesçe malumdur. Hayatın, insanların ve devletin kestirilemez oluşu insanın ruhunu yorar da yorar. Adalet duygusunun olmayışı insanların üstündeki ruhsal gerilimi ve stresi artırır. Sürekli bir haksızlığa uğrama ve başkalarının haklarımıza tecavüz etme ihtimali insanları endişelendirir, saldırganlaştırır ve toleransını azaltır. Netice olarak böyle bir ortam insanları mutsuzlaştırır ve umutsuzlaştırır. Geleceğe olan güven duygusunu zedeler. Hep tetik olma ve savunmaya geçme durumu zamanla insanları depresyona sokar. Hatta cinnete bile sürükleyebilir.

·         Ancak herşeye karşın, kuralsız bir ülkede yaşamanın bazı avantajları da vardır. Bu avantajlar neler midir? Buyrun o zaman; (her zaman yapmamak, kaydıyla ama çoğunlukla);

·         Trafikte kırmızı ışıkta geçebilirsiniz!

·         Gidişli gelişli yolda ters şeride girip dörtlüleri yakıp ilerleyebilirsiniz!

·         Emniyet şeridine girip dörtlüleri yakıp herkes dururken ilerleyebilirsiniz. Böylece kendinizi akıllı yada uyanık görebilir, kendinizle övünebilirsiniz!

·         Şerit ihlali, makas atma, arabanızla diğer araçları sıkıştırma gibi trafik ihlallerini ve eşek şakalarını yaparak eğlenebilirsiniz!

·         Arkadaşlarınızla otobanlarda veya şehirlerarası yollarda yarışabilirsiniz.
Arabanızı eğer çıkabiliyorsa kaldırımlara park edebilirsiniz. Merak etmeyin, ne size ceza yazmak için kararlı bir devlet mekanizması, ne de bu durumu dert eden, sizi şikayet edecek bir halk vardır!

·         Eğer motorunuz veya mobiletiniz varsa, aracınızı yayaları ezme pahasına trafiğe kapalı alanlarda veya kaldırımlarda sürebilirsiniz!

·         Sinemaya gitmenize yada DVD satın almanıza gerek yoktur. En vizyon filmleri ve dizileri internetten izleyebilir, bilgisayarınıza indirebilirsiniz. Böylece en vizyon filmleri ve dizileri bedavadan izleyerek bilginizi ve görgünüzü artırabilirsiniz!

·         Aynı şekilde ihtiyacınız olan bilgisayar programlarını, şarkıları ve kitapları da internetten para vermeden indirebilirsiniz. Böylece hiçbir bedel ödemeden kültürünüz artar!

·         İhtiyacınız olan kitapları korsan olarak çok daha ucuza satın alabilir, çok daha ucuza, bedavaya yakın bir bedelle aydınlanabilirsiniz!

·         Almayı düşündüğünüz marka ürünlerin çakmalarını ve birebir kopyalarını çok daha ucuza semtinizin pazarından  temin edebilirsiniz. Yani çok daha ucuza marka ürünleri satın alarak şık gezebilirsiniz!

·         İşadamı veya tüccarsanız fiş kesmeden, vergi vermeden, vergi kaçırmanın bin bir türünün keyfini çıkarıp, şirketinizi ve işletmenizi hızla büyütebilirsiniz. Böylece milyoner hayata adım atabilir, lüks arabaların, yatların ve rezidansların keyfini çıkarabilirsiniz. Merak etmeyin, ne maliyenin düzenli ve rastgele vergi kontrolleri vardır ne de bu durumun farkında olan, sizi şikayet edecek bir halk!

·         Yürürken sokağa, caddeye, arabamızla giderken yollara, piknik yaptıktan sonra yeşil doğaya, deniz kenarında denize ve sahile kısacası her yere çöplerinizi, sigara izmaritinizi ve çekirdek kabuklarınızı atabilirsiniz. Merak etmeyin kimse size ceza kesmez. İçinden sizi kınayan insanlar olsa bile, genelde herkes sizi sineye çeker!

·         Ev çöplerinizi ayırmak zorunda değilsiniz. Sadece çöplerinizi evinizden ve arabanızdan dışarıya çıkarmanız, hatta dışarıya atmanız yeterlidir. Molozlarınızı da dışarıya, doğaya bırakabilirsiniz. Hatta gittiği sürece tuvaletinize dahi dökebilirsiniz. Merak etmeyin, ne sorgulayan ve ayıplayan bir halk, ne de kontrol eden devlet vardır.

·         Endüstriyel işletme sahibiyseniz atıklarınızı doğaya atabilir, kanalizasyona salabilirsiniz. Atık gazlarınızı çevrede yerleşim birimleri olsa bile özellikle geceleri rahatça havaya salabilirsiniz. Merak etmeyin, endişelenmeniz gereken ne düzenli ve rastgele kontroller vardır ne de bu konuyu dert eden, sizi şikayet edecek bir halk!

·         İş güvenliğini ve çalışma yasalarına tasalanmadan personelinizi uzun saatler, istediğiniz kadar hatta köle gibi çalıştırabilirsiniz!

·         Eğer cebinizde paranız varsa, istediğiniz evi, apartmanı veya işletmeyi istediğiniz şekilde istediğiniz yere yaptırabilirsiniz. Merak etmeyin, ne sizin canınızı sıkacak imar uygulamaları, ne de kontrolleri vardır!

*Eğer kurallara uyan, başkasının hakkına saygı duyan fakat aynı şekilde diğer insanlardan da bunu bekleyen biri iseniz sizin işiniz zordur bu ülkede. Hayat sizin için cehenneme döner. Her gün, her adımda kanunsuzluğun, kuralsızlığın ve adaletsizliğin yumruğunu midenize ve yüzünüze yersiniz de yersiniz. Çünkü, insanın insan onuruyla yaşaması zordur ülkemizde. Gün içinde mutlaka bir tehditle, türlü haksızlıkla, hak gaspı ile, karşılaşır insan bizim güzelim ülkemizde. Kuyrukta beklerken önünüze girmeye çalışanlar, her yerde tanıdığını, hemşerisini kullanarak öne geçmeye ayrıcalık elde etmeye çalışanlar, kaba gücünü veya ekonomik gücünü kullanarak istediğini yapmaya, diğerlerini ezmeye çalışanlar... En azından trafikte bir gün içinde dahi onlarca hak gaspı ve tehditle karşılaşırsınız. Siz bir yere dönmek için kuyrukta diğer arabalarla sıra beklerken, birileri hiç olmayacak bir yerden kafayı sokmaya, önünüze dalmaya çalışan arabalar ile sinir harbi yaşarsınız. Kırmızı ışıkta geçerek sizi strese sokanlar, siz trafikte sıkışmış halde beklerken emniyet şeridinden çakar taktırarak (devlet görevlilerinin acil durumlar için kullanmaları gereken, fakat acil durum olmasa da tüm resmi plakalı araçların ve bazı uyanık vatandaşların sanki devlet görevlisi imiş gibi araçlarına taktırdıkları ışıklı uyarı cihazı) geçen araçlara içerler ve Türkiye'de vatandaş olmanın sızısını içinizde yaşarsınız. Zaman zaman arabasına, ekonomik durumuna, sosyal statüsüne güvenen insanların trafikte sizi sıkıştırdıklarına sıklıkla şahit olduğunuzda bu güzelim ülkenin vatandaşı olduğunuza içerlersiniz. Bir devlet dairesinde veya hastanede de işiniz olduğunda da benzer duygulara kapılabilirsiniz. Yüzsüz yada saf, salak taklidi yaparak uzun kuyruğun önüne, bekleyenlerin önüne geçen vatandaşlarımız olduğu gibi memur, şef, müdür ve hatta bir hademe tanıdığı olan birisi göstere göstere sırada bekleyen onlarca insanın önüne geçebilir. Ve siz içinizden kınamak dışında hiçbir şey diyemezsiniz. Eğer maaşlı bir çalışan iseniz maaşınızdan siz görmeden kesilen vergilerle güzel ülkenizin bütün yükünü sırtladığınızın az çok farkındasınızdır. Sizin verdiğiniz yüksek vergilerin yanında, şirket sahibi zenginlerin dokunulamaz olmasının, doğru düzgün vergi vermemelerinin, devletinizin de buna kapı açtığının, çanak tuttuğunu bilmenin sıkıntısını yaşarsınız. Vergisini düzenli ödeyenler de, düzenli olarak aldatılırlar ve enayi yerine konulurlar bu ülkede. Çünkü her birkaç yılda bir vergi affı çıkar. Zamanında ödeyenler ise saf vatandaş oldukları ile kalırlar bu ülkede. Üstelik, bu saydığım haksızlıklar, zorbalıklar ve kural tanımamazlıklar en basitleridir. Çok daha büyük hak gasplarına da kolayca rastlayabilirsiniz. Peki, neden Avrupa'lıların kendi ülkelerinde birbirlerine, karşı saygılı, hak, adalet kavramları üstüne kurabildikleri huzurlu bir düzeni biz neden kuramıyoruz hiç düşündünüz mü?

*Nevzat Keleş-Yansımalar

Aydınlanma Aşağıdan Gelir

Aydınlanma Aşağıdan Gelir

Kendimizi tam ve kusursuz görürken, başka insanları eksik ve kusurlu buluruz. Bu yüzden kendimizi değiştirmek yerine sürekli olarak başkalarını değiştirmeye çalışırız. Zaman zaman hepimiz ülke ve yönetim meselelerine kafa yorar, arkadaş, eş dost meclislerinde hararetli tartışmalarla memleketi kurtarırız. Çoğunlukla ülkemizin siyasi liderlerinden, politikacılardan, sivil toplum örgütlerinin ve sendikaların yöneticilerinden, futbol kulüplerimizin yönetimlerinden şikayet ederiz. Eğer baştaki liderler gidip kafamızdaki liderler yönetime gelirse ülkenin tüm sorunlarının çözüleceğini düşünürüz. Onları, ahlaksızlıkla, yalancılıkla, hırsızlıkla ve koltuklarını bırakmamakla suçlarız. Bu yüzden dost sohbetleri ülkeyi ve kurumları kurtarma muhabbetleriyle, hayatımız da Süper Kahramanlar bekleyerek geçer. Belkide bu nedenle iyi konuşan hatiplere, bilim adamlarına veya dini lider olduğunu iddia eden kişilere kayıtsız şartsız güveniveririz. Ancak, hiç birimiz ülkenin, kurumların ve sivil toplum örgütlerinin kötü gidişatında kendimizi suçlu görmeyiz. Kendimizi değiştirmek, kendimizi ayadınlatmak ve hayata bakışımızı değiştirmek aklımıza bile gelmez. Aslında esas sorun tepe yöneticilerde ve yönetimde değil, tam tersine bizdedir. Peygamber efendimize ait olduğu söylenen; “Layık olduğunuz şekilde yönetileceksiniz.” sözü çok doğru bir sözdür. Çevrenizi, devletleri ve toplumları gözlemlediğinizde, gerçekten her milletin ve her topluluğun layık olduğu şekilde yönetildiği görülecektir. Devlet ve kurum yöneticileri, toplumlarının kapasitesinin birer yansımalarıdır. Dolayısıyla, bizler kendimizi değiştirmeden asla sorgulayan ve hesap verilebilir yönetim sistemleri kuramayacağız. Çünkü sorgulayan ve denetleyen halk olmadığımız sürece yönetimlerin değişmesi hiç bir şey ifade etmeyecektir. Tıpkı yüzyıllardır olduğu gibi, her gelen yönetim kendi düzenini kuracak ve bir müddet sonra, halkın başından atamadığı musallat yönetimlere dönüşecektir. Olması gereken, halkın oy verdiği partiyi ve politikalarını denetlemesidir. Ancak, halk olarak bırakınız partileri denetlemeyi, hakkımız olan hizmetleri talep etmekten dahi aciziz. Hakkımız olan bisiklet yollarını, parkları, hastaneleri, metroyu, otobüs ve minibüs seferlerini talep etmekten bile aciziz. Bir vatandaş olarak devlet dairesinde maruz kaldığımız kötü muameleyi rapor etmekten dahi aciziz. En basitinden çevremizde gördüğümüz yanlışlıkları, olumsuzlukları, çevreyi kirletip zarar verenleri, kendi canımızı tehlikeye atan sürücüleri, yanlış yere park edenleri şikayet etmekten bile aciziz. Kısacası bizler, hakkını aramakta aciz insanlarız. Ülkemizde "Amaaan boşver bana ne! Sadece benim istememle ne değişecek! veya aman benim başım belaya girmesin!” algısı ve korkusu çok yaygındır. Halbuki Nazım'ın haykırışıyla, "Sen yanmasan, ben yanmasam, nasıl çıkar karanlıklar aydınlığa cancağzım!" Fakat, küçük hesaplar ve küçük korkularımızla nasıl ileri bir toplum inşa edebiliriz? Nasıl hesap veren, şeffaf ve adil bir devlet kurabiliriz? Nasıl haklarımızı alabiliriz? Bilmeliyiz ki, hak verilmez alınır. Hiçbir kral, padişah, ayrıcalıklı zümre sahip olduğu gücü, imkanı başkalarına vermek istemez. Hiç kimse elindeki zenginliği paylaşmak istemez. Demokratik haklar ve refah paylaşımı Avrupa ve ileri toplumlarda olduğu gibi yalnızca insanların bilinçlenmesi, yani kendilerini aydınlatması ve birleşerek haklarını araması ile sağlanabilir. İleri haklar ancak bedeli ödenerek alınabilir. Bedel ödemeden bazı haklar verilmesini beklmek yalnızca dilenciliktir.

Avrupa'da despot krallıkların yıkılmasında, yada krallıkların güçlerinin azaltılarak halkın gücünün üstünlüğüne dayanan demokrasinin kurulmasında alttan gelen aydınlanma ve değişim etkili olmuştur. Hiçbir ülkenin kralları ve soyluları, halklarına mevcut haklarını kendiliğinden vermemişlerdir. Günümüz Avrupa yönetim şekilleri, halkların aydınlanmaları ve hakları için otoriteye, yani krallarına karşı baş kaldıma eylemleri sonucunda oluşmuştur. Bu değişim akımını tüm Avrupa tarihinde, özelliklede Britanya ve Fransa tarihlerinde görebiliriz. Britanya’da bu süreç, haksızlıklara karşı yapılan halk isyanları ile başlamış, kademe kademe halkın yönetimdeki söz hakkının artırılması ve kraliyetin yetkilerinin kısıtlanması ile neticelenmiştir. Günümüzde İngiltere’de Monarşi sadece semboliktir. Erk gücü halkın seçtiği parlementoda ve hükümettedir. Fransa’da ise devrim çok daha kanlı olmuştur. Halk yoksulluk ve çok yüksek vergiler altında yaşarken kendi krallarının ve soylularının sınırsız zenginlik ve lüks içinde yaşaması karşısında bir noktada isyan etmiştir. “Eğer ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler.” diyecek kadar halktan ve halkının gerçeklerinden kopmuş olan kral ve soylularını giyotinlerle idam etmişlerdir. Sonunda halk devrimi olsa da, yıllar süren karışıklıklar ve iç savaşlarla birbirlerini öldürmeye devam etmişlerdir. Ancak en sonunda, tüm halk kesimlerini kucaklayabilecek, herkesin özgürlüklerine ve haklarını güvence altına alacak bir yönetim şekli ve anayasa üzerinde mutabık kalmışlardır. Daha sonraki dönemde Fransa’daki devrimden etkilenen birçok Avrupa halkı da aynı şekilde isyan ederek haklarını baskıcı ve despot krallarından ve soylulardan almışlardır. Avrupa halkları tüm haklarını bilinçle, bireysel aydınlanma ile ve savaşarak mücadele ile almışlardır. Fransa ve Britanya’daki bu demokrasi hareketleri birçok halka esin kaynağı ve rol model olmuşlardır. Modern Avrupa'daki yönetim şekilleri Fransa ve İngiltere’deki modellerin aynıları veya benzerleri şeklindedir. Bizler ise sahip olduğumuz Cumhuriyetin ve sahip olduğumuz bir çok hakkın bedelini hala ödemedik. Bu yüzden bedelini ödemediğimiz hakların ve Cumhuriyet değerinin farkında bile değiliz. Zaten bir bedel ödemediğimiz Cumhuriyetimiz Avrupa demokrasilerinde olduğu gibi katılımcı, şeffaf ve hesap verilebilir bir demokratik cumhuriyet değil, “MIŞ” gibi bir cumhuriyettir.

Adil, güçlü, ahlaklı kurtarıcılar, tabiri caizse süper kahramanlar beklemek ise bir yanılsama ve boşuna bir bekleyiştir. Ömrümüz hep gelmesini bekleyerek, fakat bir türlü gelmeyen, adil ve kudretli devlet yöneticileri yani kurtarıcılar ile geçmiştir. Ancak zaten yukarıdan gelen değişimlerin kalıcı olamayacağı anlaşılmıştır. Ancak aydınlanma aşağıdan gelirse, ancak o durumda gerçek ve kalıcı aydınlanma ve değişimden söz edilebilir. Haklarımızın bilincinde olarak haklarımızın savunucusu olduğumuzda özlediğimiz adil, şeffaf hesap verebilir yönetim sistemler kurabiliriz. Yoksa sadece liderlere bağlı olan değişimler geçici ve etkisiz olur. Çünkü halk ve toplum bu dönüşümü içselleştirmediği için yapılan devrimler ve dönüşümler bir süre sonra etkisini kaybeder. Tarihimizde anlık parıltılar olarak ortaya çıkmış olan büyük başarılar, tepeden inerek gelmiş olan köklü değişimler, reformlar ve olağanüstü gayret dönemlerinin hepsi çok kısa bir süre sonra ortadan kaybolmuştur. Çünkü halkın içselleştirmediği bir değişim ve dönüşümün devamını getirmek imkansızdır. Parlak liderlere, reislere, başkanlara, süper kahramanlara dayalı sistemler eninde sonunda bozulmaya ve yozlaşmaya mahkumdur. Çünkü insana, lidere, yani süper kahramana dayalıdır. Sadece kişinin yönetimsel anlayışına ve yeteneklerine bağlıdır. O başarılı lider gidince, yada ülkeye hakimiyeti azalınca sistem çöker. Ama aydınlanma ve değişim aşağıdan gelirse, yöneticiler ve tepe yönetim bu değişim dalgasını görmezden gelemez. O durumda başarısız yöneticiler sıcak, prestijli ve çekici koltuklarına yapışıp kalamaz. O koltukların hakkını veremiyorlarsa orada oturamazlar. Çünkü, alttan gelen dalganın onları yere çarpacağını, o makamların, bir tokat gibi yüzlerine vurulacağını bilirler. Tıpkı şu anda Avrupa demokrasilerinde olduğu gibi, seçimi kaybeden bir partinin lideri hala pişkin pişkin koltuğunda oturamaz. Partisinin tabandan gelen eleştirilerine ve denetlemelerine dayanamaz. Eğer aydınlanma aşağıdan gelirse, yani önce kendimiz aydınlanırsak, süper kahramanlar ve kurtarıcılar beklememize gerek kalmaz. Halk olarak asgari müştereklerde buluşabilir, eşitlikçi, hesap verebilir, etik ve ahlaki değerlere sahip yönetimler kurabiliriz. Tıpkı Avrupa, Amerika, Japonya ve tüm ileri demokrasi ülkelerinde olduğu gibi özgürlüklerimizin kısıtlanmasından, haksızlığa uğrama endişesinden, adaletsizlikten korkmamıza gerek kalmaz. Bizler kendimizi sorgulamadan, kendi kendimizi bilinçlendirmeden, kendi kendimizi değiştirmeden, küçük hesaplar ve korkularımızı terk etmeden ve birbirimizle uzlaşmadan hiçbir şey değiştiremeyeceğiz! Biz kendimiz değişmeden bu ülkedeki partilerin işleyişi, halktan kopuk olan yapıları değişmeyecek. Biz kendimizi aydınlatmadan bu düzen asla değişmeyecek, bunu böyle bilin!

Çocuklardan Neler Öğrenebiliriz?

Evet yanlış anlamadınız! Biz yetişkinlerin de çocuklardan öğrenebileceği birçok konu var. Onlar dünyaya gelirken çok muhteşem bir potansiyelle, tertemiz bir ruh ile geliyorlar. Dolayısıyle bizim, kendimizin zamanla, yetişme evresinde unutmuş olduğumuz bir çok yeteneği ve özelliği üzerlerinde taşıyorlar. Onlar henüz Allah vergisi olan, yüce bir potansiyel ve ruh güzelliğine sahipler. Bilge şair Halil Cibran; “Ağlamayan bilgelikten, gülmeyen felsefeden ve çocukların önünde eğilmeyen yücelikten uzak tutun beni!” demiştir Eğer bakmayı bilirsek çocuklardan alacağımız bir çok dersler ve ibretler vardır. Bunlar neler mi? İşte çocuklardan öğrenebileceğimiz şeylerden bazıları:

An’ı Yaşamak

Çocuklar geleceği ve geçmişi düşünmezler. Gelecek için endişelenmez, geçmiş için üzülmezler. Sadece şu anı yaşarlar. Halbuki biz yetişkinler; hayatımızın hızla akıp gittiğini, fakat hiç bir şey anlayamadığımızı daha sonradan idrak edebiliyoruz. Çocukluğumuzdaki bir çok anıyı, en ince ayrıntıları ile hatırlayıp yaşatırken, yetişkinlik hayatımızın hızla akan yılları, neredeyse hiç bir iz bırakmadan geçip gidiyor. Bunun sebebi çocukluğumuzda an’ı yaşamış olmamızdır. Çocukluğumuzdaki oyunlarımızda an’ı öyle bir coşkuyla yaşardık ki; bir saat sanki bir yılmış gibi hafızamızda yer ederdi. Fakat yetişkinlikte aldığımız sorumluluklar ve hayat koşturmacası bizi adeta bir girdap gibi içine çekmiştir.

Özgürce Yaşamak:

Çocuklar biz yetişkinler gibi, içlerinde çok gizli duygular taşımazlar. Sevinçlerini, kızgınlıklarını üzüntülerini hiç gizlemeden hissettikleri gibi yaşarlar. Dışarıya da bunu yansıtırlar. Kendi içlerinden geldiği gibi davranırlar. Hayatlarını özgürce yaşarlar. Davranışlarında gizli, saklı yada sahte hiç birşey yoktur.  Bu yüzden kin tutmazlar, stres ve sıkıntı yapmazlar.

Korkusuz Olmak

Çocuklardan öğrenebileceğimiz en önemli derslerden biri de korkusuz olmaktır. Çünkü çocuklar hiç bir şeyden korkmazlar. Çünkü korkular sonradan öğrenilir. Tabi ki elini köpeğin ağzına sokma, elini sıcak sobaya yada ateşe sürme, kendini ifade etmek için akıllarındaki düşünceyi hemen söyleyivermek gibi bazı yanlışlar, zamanla tecrübe ile öğrenilmektedir. Bu konu ile ilgili olarak Eckhart Tolle “Ancak yetişkin dünyasında / dünyamızda bir çok korku; kendi  beynimizin yarattığı bir illüzyondur. Aslında olmayan şeyler için yaşadığımız korkulardır.”  Bunlardan bazıları: Eleştirilme korkusu, başkaları tarafından yargılanma korkusu, reddedilme korkusu, gelecek korkusu, bilinmezlik korkusu...vb. Baktığımız zaman bu korkuların hiç birinin çocuklarda olmadığını görürüz. Korku ve endişeler ile ilgili anlatılan eski bir kıssa vardır: Yaşlı bir adam ölüm döşeğindedir. Artık hayattaki son anlarını yaşamaktadır. Sürekli olarak yanında bekleyen oğluna nasihat verir. “Oğlum; benim hayatım endişe ve korkularla geçti. Fakat hayatım boyunca yaşadığım bu endişe ve korkuların büyük çoğunluğu hiçbir zaman gerçek olmadı!” demiş. Bu hikaye de, bir çok günlük kaygılarımızın ve korkularımızın ne kadar yersiz olduğunu göstermektedir.

Saf ve Temiz Bir İnsanlık Algısı

Çocukların gözünde herkes özeldir.Çocukları dikkatle incelerseniz; herkese karşı masum, özel ve ayrı bir bakışla baktıklarını görürsünüz. Onların o güzel gözlerinde hiç bir ön yargı, hiç bir gizli hesap ve sahte bir duygu yoktur.

Mutlu Olmak

Hepimiz mutlu olmak istiyoruz! Bu konuda hiçbir şüphe yok. Fakat içimizde mutlu olabileceğimize dair kuvvetli şüpheler mevcut! Hayatta bizi mutsuz eden şeyler; genellikle yüksek beklentilerimizdir. Kendimize çok büyük hedefler koymaktır. Maddi olarak ise, hep daha fazlasını istemektir. Bu konuda hep bizden daha zengin insanlara bakıp, kendi durumumuza üzüleceğimize; arada bir bizden fakir olan milyonlarca insan olduğunu anlayıp, durumumuza sevinçle şükür edebiliriz. Evet mutluluk da, mutsuzluk da bizim kendi tercihimizdir!Bunun için çocukları gözlemlemeniz yeterli. Küçük şeylerle de mutlu olunabileceğini çocuklara bakıp görebilirsiniz.

Ön Koşulsuz Sevgi

Çocuklardan karşılık beklemeden vermeyi ve ön koşulsuz sevgiyi de öğrenebiliriz. Anne-babası olarak size, bir arkadaşına, evcil hayvanına yada bir oyuncağına olan sevgilerini gözlemlemeye, anlamaya çalışın. Koşulsuz sevgiyi göreceksiniz. 

Unutabilmek

Çocuklar üzüntülerini, kırgınlıklarını ve hayal kırıklıklarını çok çabuk unuturlar. Kolayca affeder ve unuturlar. Kin tutmazlar. Halbuki bizler yetişkinler olarak; çoğunlukla “ego”larımızının esareti altındayız. Yakınlarımızla yaşadığımız tartışma ve münakaşalarda bunun sıkıntısını yaşıyoruz. Alttan alabilmek, affedebilmek, unutabilmek bize ölüm gibi geliyor. Sonrasında kırgınlıklar, dargınlıklar ve ayrılıklar! Bu konuda çocuklardan öğrenebileceğimiz çok şeyler var. Onlara bakıp da kin tutmamayı, affedebilmeyi, gerçek dostluğu öğrenebiliriz. Ve bir çocuğa bakıp mutluluğu yakalayabiliriz!

Doğruyu Söylemek

"Çocuktan al haberi" ata sözümüzü duymuşsunuzdur. Bu söz boşuna söylenmemiştir. Onlar yalan, dolan, plan, entrika bilmezler. Kalplerindeki temizliğin eseri olarak, hep doğruyu söylerler. Yalan söylemeyi, gizlemeyi ve entrikayı sonradan öğrenirler. Eğer hepimiz çocukluğumuzda ki masumiyetimiz ile kalmış olsak, bu dünya çok daha yaşanılır ve çok daha güzel bir yer olurdu. Gerçek dostluklara ve samimiyete daha fazla rastlanırdı.

Büyük Düşünmek Ve Hayal Gücü

Dünyamızı geliştiren, medeniyetimizi inşa eden büyük buluşlar, büyük projeler hep hayallerle başlamıştır. Hayal olmadan hiç bir ilerleme ve gelişme olmaz. Bu yüzden belki çocuklardan alacağımız en önemli ilham, onların hayal gücünün sınırsızlığı ve renkliliğidir. Belki onlar sayesinde, geçmişte unuttuğumuz, unutturulduğumuz, baskıladığımız hayallerimizi tekrardan hatırlayabiliriz. Belki tekrardan o hayallerin büyüsüne kapılıp, içimizdeki o muhteşem potansiyelin ardına düşebiliriz. Dünyanın en ünlü bilim adamı Albert Einstein diyor ki:  " Hayal gücü bilgiden daha önemlidir. Çünkü; bilgi limitli iken, hayaller limitsizdir ve tüm evreni kuşatır." Hepimiz doğduğumuzda, müthiş bir potansiyel ile doğarız. Sonrasında ailede, okulda ve toplumda belirli düşünce kalıpları ile, yetiştirme tarzı ile sınırlanırız. Adeta kendi potansiyelimize arkamızı döneriz. Bu öğretilmiş çaresizlik ile artık limitlenmiş, sınırlanmış ve edilgen bir birey haline geliriz.

*Nevzat Keleş-Nasıl Çocuk Yetiştirilmez

Şükür Meditasyonu

*Şükür; Allah'a yaptığımız teşekkürdür. Bizi yokluktan, hiçlikten varlık âlemine çıkardığı için, bize verdikleri için teşekkür etmektir. Maddi yada manevi sahip olduklarımız için teşekkür etmektir. Gün içinde kaç defa teşekkür ediyoruz hiç düşündünüz mü? Markette para üstünü verince kasiyere, iş yerinde defalarca arkadaşlarımıza, yemek esnasında tuzu uzatan arkadaşımıza, doğum günümüzü hatırlayan yakınlarımıza, size iyi davranan ve gülümseyen taksi şoförüne...vb gün içinde onlarca defa teşekkür ediyoruz. Peki ya bize her şeyi veren Allah'a yeterince teşekkür ediyor muyuz? Eğer Allah'a inanmıyorsanız da, evrene veya doğaya size verdikleri için teşekkür ediyor musunuz? Şükür edecek bir şey görmekte zorlanıyor musunuz? Bize verdikleri tüm nimetler için, sağlığımız için, görebildiğimiz, duyabildiğimiz, yürüyebildiğimiz, koklayabildiğimiz için, biyo-kimyasal bir fabrika gibi çalışan, tıkır tıkır işleyen vücudumuz için, kalbimiz, beynimiz, karaciğerimiz için, böbreklerimiz için, ellerimiz, kollarımız için, sinir sistemimiz için, tıkır tıkır çalışan boşaltım sistemimiz için, ailemiz için, devletimiz için, can korkusu yaşamadan (yada görece olarak diğer az gelişmiş devletlere göre daha az olduğu için) hayatımızı devam ettirebildiğimiz için, istediğimiz eğitimi alabildiğimiz için, fikir ve mülkiyet hakkımız olduğu için, arabamız için, evimiz için, yine milyarlarca insanın susuzluk, açlık ve gıda sorunu yaşadığı dünyada akşam ne yiyeceğiz diye düşünmek zorunda olmadığız için, elektriğimiz olduğu için, milyarlarca insanın temiz suya erişimi olmadığı dünyada, evimizde temiz suyumuz, doğal gazımız, telefonumuz, internetimiz olduğu için, tüm imkanlarımız için, tatile gidebildiğimiz için, maça, sinemaya, tiyatroya gidebildiğimiz için, işimiz olduğu için, aklımız için, düşünebildiğimiz için, bunlar gibi, bizim görebildiğimiz şeyler için, göremediğimiz daha milyonlarca nimet için? Belki bu nimetlerin bazılarının, belki de hiç birinin farkında bile değiliz. Bu nimetlerin farkına varabilmek için sadece birinden dahi mahrum olmamız yeterli. İşte o zaman, o nimetin eksikliğinin acısını tümüyle içimizde yaşadığımızda, ancak o nimetin öneminin ve güzelliğinin farkına varabiliyoruz. Bu ise benim gözümde biraz nankörlüğe yakın bir durum. İnsan nimetlerden mahrum kalmadan o nimetleri görebilmeli ve şükür edebilmelidir. Uzakdoğu öğretilerinden olan meditasyonu uygulayanlar, anın tadını çıkararak yaptıkları çay meditasyonu sonrasında çaylarına, ve o çaylarını içebildikleri fincanlarına, etrafında onların hayatlarını kolaylaştıran eşyalarına dahi teşekkür ederler. Thich Nhat Hanh “Çayınızı sanki o an dünyanın ekseni sadece sizmişsiniz gibi yavaşça ve saygıyla yudumlayın. Yavaş yavaş, eşit ve geleceğe doğru. Acele etmeden.” der.

Nimetlerin önemini anlamak için, o nimetten mahrum kalmayı beklememeli insan. Her durumda şükür edebilmeli insan. Yaşadığı müddetçe mutlu olabilmeli insan. Sadece varoluş dahi mutlu edebilmeli insanı. Erdem için, mutluluk için çok fazla şeye gerek yok. Bugün dünyanın en büyük fizikcilerinden birisi olan kişi, beyni ve bir gözü hariç, tüm vücudu felçli, özel bir destek sistemi ve tekerlekli sandalyede hayatını devam ettirebilen Stephan Hawking'dir. O bilim adamı yanında, kendi sahip olduklarımızın bir hesabını yapalım. Ne kadar varlıklı ve zenginiz değil mi? Mutluluk için çok zengin olmayı, imkanlarınızın artmasını, başka koşulların oluşmasını beklemek ne büyük bir yanılgı. Hayatımızda hedeflerimizi elde ettikçe daha mutlu olacağımıza dair içimizde bir inanış vardır. Fakat, eğer dikkat ettiyseniz, hedeflerimizi elde ettikçe hislerimizde çok bir değişiklik olmaz. İstediğimiz şeyleri elde ettiğimizde hissettiğimiz mutluluklar, sadece saman alevi gibi kısa sürede sönen ve solan kısa mutluluklardır. Eğer şimdi mutlu değilseniz, asla mutlu olamazsınız. Yada saman alevi gibi yanıp sönen, çok kısa zaman dilimleri halinde mutlu olursunuz. Çünkü siz mutluluğunuzu belli koşullara bağlamışsınız demektir. Mutluluğu ve huzuru dışsal etkenlere bağladıysanız, maalesef siz asla mutlu olamayacaksınız!

Mutluluk ve huzur maddi imkanlara bağlı değildir. Yurt dışında yapılan bir araştırmaya göre bir kolunu veya uzvunu kaybeden birinin yaşadığı acı ve travma ile aynı zamanda lotodan büyük ikramiye kazanan birinin yaşadığı mutluluk ve haz seviyelerini karşılaştırdıklarında, bir yıl sonra her ikisinin mutluluk seviyelerinin aynı olduğunu tespit edilmiş. Birinin, ilk loto kazanıldığı andaki zamanlarda yükselen mutluluk seviyesi zamanla azalırken, uzvunu kaybeden kişinin yaşadığı travma, acı ve mutsuzluk seviyesi de zamanla azalıp bir yıl gibi bir zamanda eşitlenmiş. Ünlü filozof ve hükümdar Marcus Aurelius bundan yaklaşık 2 bin yıl önce;"Her sabah uyandığınızda, ne kadar ayrıcalıklı bir varlık olduğunuzu düşünün. Yaşamak, nefes almak ve sevmek için!" demiştir. Bizde her sabah kalktığımızda ne kadar şanslı olduğumuzu düşünelim. Evrenin içinde okyanustaki bir kum tanesi kadar küçük olan dünyamızın kendi ekseni ve güneş etrafında dönüşü, Samanyolu galaksisi içinde sarmal olarak hareketi ile birlikte, evrenin ışık hızında genişlemesinin bir parçası olan dünyamızın her bir gününün, adeta bir mucize şeklinde bir sonraki güne çıktığını görürsünüz. Yine vücudumuz da, biz tüm detaylarını bilmesek de apayrı bir alemdir. Her hücrenin bir fabrika gibi çalışması, diğer hücrelerle iş birliği, tüm organlarımızın, kalbimizin, beynimizin tıkır tıkır, bize hissettirmeden çalışması, her yeni günü yaşamamız için bize adeta bahşetmeleri de aslında bizim için her gün yaratılmış ve yaratılmakta olan bir mucizedir. İşte her gün bize bahşedilen bu yeni hayat, her yeni gün için mutluluk içinde şükür edilmeyi hak etmektedir. Eğer bu durumu idrak etmekte zorlanıyorsanız, her sabah sahip olduğunuz beş şey için birer dakika düşünerek şükredin. Mutlu bir aileye sahip olduğunuz için, iyi bir işe sahip olduğunuz için, eviniz, arabanız, sağlığınız, çocuğunuz...vb nimetler için birer dakika üzerlerinde düşünerek şükredin. Ne kadar şanslı olduğunuzu görün. Şükür içinde, mutlulukla dolun. Emin olun tüm gününüz daha bir pozitif ve mutlu geçecektir. Kahvaltı sofranızdaki veya yemek masanızdaki eşsiz yiyeceklerin, bu yiyeceklerin sadece sizin için hazırlanmasının ayrıcalığını bir düşünün. Örneğin masanızdaki sütün, peynirin, çeşit çeşit süt ürünlerinin sütünü sağlayan çiftçileri, sütlerin sağıldığı inekleri, ineklerin yaşadıkları çiftliği, onların otlamalarını bir düşünün. Masanızdaki balı yapmak için binlerce arının nasıl seferber olduklarını, tüm gün boyunca çiçekten çiçeğe uçtuklarını, kovanlarındaki peteklerin gözeneklerini mucizevi bir şekilde doldurduklarını düşünün. Sadece sizin için. Masanızdaki her gün içtiğiniz çayın, kahvenin yapılışını bir düşünün. Çay ve kahve ağaçlarını, meyvelerini, yapraklarını, onları sabırla yetiştiren, toplayan insanları, ürünlerin kurutup işlenmesini, paketlenip sizin masanıza keyifli bir bardak çay veya nefis kokulu, lezzetli bir kahve olarak gelmesini bir düşünün! Aslında evet, sadece sizin için! Yediğiniz kirazların, portakalların, karpuzun, salatanın, domatesin, elmanın nasıl yetiştiğini, ağaçların, bitkilerinin çiçek açmalarını bir düşünün. Güneşin sıcaklığı ve ışığı ile onları ısıtmasını, meyvelerini sizin için adeta pişirmesini bir düşünün. Aslında her bitki, meyvesini güneş, su ve toprak sayesinde olgunlaştırmaktadır. Yediğimiz içtiğimiz şeylerde, sebzelerde, meyvelerde, hayvanlarda güneş var, mineralleri barındıran toprak var, su var. Yani bir manada güneş, toprak ve su yiyoruz. Başka bir şey değil. Bir nevi toprak bizi beslemeye çalışırken, aslında güneş biraz da bizim için doğuyor, bizim için ışıldıyor. Bu büyük mucizeler sizce de şükrü hak etmiyor mu? Ve masamıza gelen etleri düşünün. Sizin keyifle doymanız için yetiştirilen sığırları, kuzuları, keçileri, yakalanan balıkları düşünün. Çayırlarda otlamalarını, yayılmalarını düşünün. Ve yeterli olgunluğa erişince kesilmelerini düşünün. Aslında sadece sizin için. O hayvanlar şükrü veya teşekkürü hak etmiyorlar mı sizce? Çok sevdiğim bir arkadaşım anlatmıştı. Japonlar genelde deniz ürünleri ve balık ile beslenirler. Japonlar yemeklerinde balık yerken çeşitli sebzeler ve defne yaprağı ile servis ederlermiş. Yalnız defne yaprağını yemezlermiş. Balığı kılçığından özenle ayırıp, kılçığı kırmadan özenle tabaklarının kenarına ayırırlarmış. Balığı ve tabaktaki sebzelerini, garnitürleri huşu içinde yedikten sonra, defne yaprağı ile balık kılçığını özenli bir şekilde örterler ve ellerini dua vaziyeti için kenetleyip balığa teşekkür ederlermiş. Çünkü balığın onları doyurmak için için hayatını feda ettiğinin bilinci ile balığa teşekkür ederlermiş.. Ne kadar ince bir davranış, ne kadar naif bir kültür değil mi? Biz neden en az onlar kadar olamayalım? Yada, resimde görülen, günlük yemeğini almanın sevincini gözlerinde gördüğümüz Hatice teyzenin onda biri kadar? Görebildiğimiz, göremediğimiz bize verilen bin bir nimet için neden şükür etmeyelim? Ne kadar çok şükrederseniz o kadar mutlu olursunuz. Bu kadar kolay mı? Evet. Çünkü dünya kafamızdaki bir algıdan ibarettir. ''Güzel bakan güzel görür, güzel gören, güzel düşünür, güzel düşünen hayattan lezzet alır''  demiştir Bediüzzaman Said Nursi.

*Nevzat Keleş – Hayatın Yönü

Özgürlüklerimiz Diğer İnsanların Haklarını Savunmamıza Bağlıdır

Özgürlüklerimiz Diğer İnsanların Haklarını Savunmamıza Bağlıdır

Şiddet ve Güce Tapmak

Avrupa’daki tüm toplumsal kurallar genel bir uzlaşma üzerine kurulu iken, bizim tüm düzenimiz çatışma, kavga ve kaba güç üzerine kuruludur. Bu en basitinden meslekler arası gelir adaletinden öğrencilerin üniversiteye giriş sistemine, toplumsal saygınlık ölçülerine kadar neredeyse tüm alanlarda çatışma kültürü kendini belli eder. Devlet ve toplumsal geleneğimiz de güç ve şiddet odaklıdır. Sokakta, okulda, futbolda, kışlada, ailede, trafikte yaşadığımız sorunlarımızı konuşarak çözmek yerine şiddetle çözmeye çalışırız. Bunun sebebi; yüzyıllardır oturmuş bir hukuk sistemi kuramamış olmamızdır. Hakkımızın yenmemesi için bilek gücüne ve her daim güçlü olma gereğine inanırız. Günümüz siyasi ve toplumsal münakaşalarının temelinde bu hakkımızın yeniyor olmasının kaygısı yatmaktadır. Çoğu şiddet refleksimiz, haklarımızın her an çiğnenme riski altında bulunması nedeniyledir. Bu nedenle toplumuzda “kaba güç” adeta kutsanmaktadır. Güçlü devlet, güçlü lider, güçlü birey, güçlü adam, güçlü kadın, güçlü şirket…gibi değerlerin yüksekliği içindeki “GÜÇ” algısı toplumumuzda kabul gören en büyük erdemdir. Güç, bizim toplumumuzda neredeyse tapınma mertebesine kadar yüceltilmekte ve kutsanmaktadır. Güç odaklı olmamızı tarihimize baktığımız zaman çok daha net olarak görebiliriz. Tarihimizde Türklerin kurduğu küçük devletler ve beylikler, hiç bir zaman kendi rızaları ile bir araya gelip birlik olamamış, ancak kendinden daha güçlü ve onları hizaya sokan büyük bir güç varsa (zorla) itaat etmişlerdir. Dominant büyük güç zayıfladığı anda küçük devletler ve beylikler bulundukları devletten ayrılarak, kendi adlarına hutbe okutup, para bastırarak kendi devletçiklerini kurmuşlardır. Bu yüzden uzlaşma, şefkat ve merhamet kültürü değil de, kaba gücü yüceltme ve ululama kültürü genlerimize kadar işlemiştir. Halbuki ileri toplumlarda kaba güç kutsanmaz, hatta aşağılanır ve sert bir şekilde cezalandırılır. Bireylerin güvenliği, özgürlüğü, ruhsal ve bedensel bütünlüğü devletin koruması altındadır. İleri toplumlarda devlet, bırakınız kaba kuvveti, sözlü yada psikolojik saldırıyı dahi şiddetle cezalandırır. Ancak bizdeki durum tam tersi olarak şiddet içselleştirilmiş durumdadır. Ülkemizde spor olarak beyzbol oynanmadığı halde, beyzbol sopası satışlarının oldukça yüksek olmasının nedeni budur. Çünkü, arabasının sürücü koltuğunun altında beyzbol sopası yada levye bulunduran vatandaş sayısı hiç de az değildir! Güçlü olanın yüceltildiği ve itaat edildiği bizim kültürümüze devletimiz şiddete uğrayan insanlarını korumaktan acizdir! Sokakta karısını yada çocuklarını döven bir adama bile genelde müdahale etmezler. Çünkü bu durumu görenler “kol kırılır yen içinde kalır” anlayışıyla normal kabul ederler. Öyle ki; geçmişte karısını dövdüğü gazetelerde haber olan ünlü bir türkücünün kadınlar matinesinde, bazı kadınlarımız ünlü türkücüye seslenip; “Beni de döv ....... “diye kendilerini sahneye atmışlardı. Fiziksel olarak güçlü olan ve çevresine şiddet uygulayan kişiler etraflarına saldıkları korku nedeniyle olağanüstü derecede saygı görürler. Hatta şiddet uygulayan kişiler toplumda bir kahraman gibi muamele görebilirler. Eşkıyalığın ve mafya liderlerinin adeta bir kahraman gibi saygı ve sevgi görmelerinden bunu anlayabiliriz.

 

Ötekilerin Hakları

Toplumumuzdaki güç odaklı olma  durumu siyasi hayatımıza bile yansımıştır. Toplumumuz kültüründe çok seslilik iyi karşılanmamaktadır. Farklı düşünen insanlar çoğunlukla siyasi rejim, iktidar veya devlet için tehdit olarak görülmektedir. Bu durumu ülkemizde fikir suçlularının hapislerde tutulurken gerçek suçluların zamanla çeşitli aflarla serbest bırakılması gerçeğinden anlayabiliriz. Maalesef biz henüz birbirimizin asgari müştereklerini hoşgörü gösterme bilincinden çok uzaklardayız. Bu bilince ulaşabilmek için belki Avrupa, Amerika toplumlarının yaşadığı türden bir dönüşüm ve aydınlanmaya ihtiyacımız var. Nasıl ki onlar zamanında toplumlarının tüm kesimleri olarak birleşerek kendi krallarını ve soylularını devirdiler, sonrasında sonu gelmeyen iç savaşlar ve iktidar mücadeleleri yaşadılar. Toplum olarak birbirlerinin özgürlüklerini savunmadıkları sürece, kendi özgürlüklerinin de garanti altında olmadığının farkına ve bilincine varabildiler. En nihayet dökülen onca kandan sonra toplumlarının tüm kesimleri olarak asgari müştereklerde buluşarak, birbirlerinin haklarını  tanıdılar. Biz henüz toplum olarak böyle bir değişim ve dönüşüm yaşamadık. Ne kendi padişahımızı kendimiz devirdik, ne kendi haklarımızı mücadele ederek kendimiz alabildik, ne de Cumhuriyetimiz için herhangi bir bedel ödedik. Avrupa toplumlarının mücadeleler ile kazandığı; birçok hakkımız bize Atatürk tarafından hediye edildi. Bu yüzden ne kendi ne Cumhuriyetimizin değerini, ne kendi haklarımızı ne de diğer insanların haklarını içselleştirebildik. Küçük siyasi hesaplarımızdan dolayı toplumumuz içinde farklı düşünen kesimler olarak bir araya gelerek gerçek manada herkesin hakkını garanti altına alan bir demokrasi ve hukuk sistemini inşa edemedik.

Ülkemizin tarihi utanç verici darbelerle ve birbirimize karşı toplumsal hoyratlıklarla doludur. Ülkemizdeki darbe geleneği Osmanlı'dan, Yeniçeri askerlerinin kazan kaldırarak istemedikleri padişah ve veziriazamları boğdurma veya kafasını vurdurma geleneğinden gelmektedir. Cumhuriyet tarihimizde de çok fazla birşey değişmemiştir. Asker, çeşitli bahanelerle halkın oylarıyla seçtiği siyaset kurumuna ve hükümetlere karşı darbe yapmayı kendinde hak görmüştür. Ancak askeri darbeler tamamen halktan kopuk eylemler de değildir. Ülkemizdeki her darbenin toplumsal bir taraftar kitlesi olmuştur. Darbeciler çok iyi bilmektedirler ki, Türkiye toplumu siyasi olarak bölünmüş olduğu için böl ve yönete çok uygun bir halktır. Ülkemiz, siyasi, ideolojik, kültürel ve dini olarak bölünmüş durumdadır. Alevi-Sünni, sağcı-solcu, Türk-Kürt, laik-anti laik, ilerici-gerici gibi kutuplaşmalarla bölünmüştür.  Bu bölünmüş toplum özgürlük gibi, siyasi haklar gibi en temel konularda bile bir araya gelemezler. Bu yüzden her darbenin farklı bir kesimi ezmesi, buna mukabil, her seferinde diğer kesimlerin buna seyirci kalması hatta bazen darbeyi alkışlaması sonucunda darbe kültürü bir ülkemiz siyasi tarihinin bir kaderi haline gelmiştir. Bu öylesine acı bir gelenektir ki, üç dönem seçilen, üçüncü döneminde %50 nin üstünde oy alan Adnan Menderes hükümetine karşı darbe yapıldığında dahi halkta kayda değer bir isyan ve protesto olmamıştır. Adnan Menderes ve arkadaşları dezenformasyon içeren davalarla ve darbe yönetiminin el koyduğu medya organlarının manipülatif haberleri ile yıpratılmış, en nihayetinde hukuk ayaklar altına alınarak uyduruk mahkemelerde yargılanmış ve en sonunda da idam edilmişlerdir. Ancak bu hukuk skandalları ve başlı başına herkesin karşı çıkması gereken darbeler bile toplumumuzda karşılık ve taraftar bulabilmektedir. Adnan Menderes'e yapılan darbeyi de toplumun bir kesimi desteklemişti. Çünkü Adnan Menderes ve partisi Adalet partisi onlara göre gericiydi. Her ne kadar Adnan Menderes uzun yıllar CHP de siyaset yapmış olsa bile, bu bir şeyi değiştirmezdi. Onlar gericiydi. 1980 darbesi yapıldığı zaman ise ülkemiz ABD’nin ekseninde bir ülke olarak, en büyük düşmanı Komünizm idi. Her ne kadar darbe lideri Kenan Evren; "bir sol görüşten astıysak, bir de sağ görüşten adam astık!" diyerek ne kadar adil bir darbe yaptıklarını kanıtlamaya çalışsa da, darbe ülkemizde sol kesime karşı yapılmıştı. Ülkemizdeki ne kadar sol ve komünist sanatçı, bilim adamı, gazeteci ve entelektüel insan varsa hayat onlara zindan edilmişti. Birçok insan hiçbir suçu yokken uyduruk mahkemelere çıkartılmış, birçok insan hapislerde türlü işkencelere tabi tutulmuş ve birçok insan da faili meçhul cinayetlerle ortadan kaldırılmıştı. Birçok sanatçı ve entelektüel bu baskılardan dolayı yurtdışına kaçmak zorunda kalmış, sonrada vatandaşlıktan çıkartılmışlardı. Bütün bu hukuksuzlukların yanında, hapishane ve karakollarda yapılan işkenceler insanın insana olan zulmünün nerelere kadar varabileceğini, insanın ne kadar vahşileşebileceğinin göstergesi olmaya başlamıştı. Özellikle Diyarbakır hapishanesinde yaşanan işkenceler ve insanlık dışı muameleler sonunda Kürt milliyetçiliğinin bayraktarlığını yapacak olan PKK nın temelleri atılmıştı. Bütün bu haksızlığa karşın, halkımızın büyük bir kesimi özellikle de sağ ve muhafazakar kesim darbeyi içten içe desteklemişti. Tamamen kurgu ve darbeye zemin hazırlama amaçlı körüklenmiş olan sağ-sol kavgasında akan kan dindiği için, darbenin daha çok sol ideoloji, Komünizm ve Kürtleri hedef aldığı için toplumun sağ muhafazakar kesimi içten içe darbeyi 1980 darbesini desteklemişti. Zira, muhafazakar sağ kesimde "Amaaan, zaten onlar Komünist veya Alevi!" bakışı her zaman olagelmişti. Ama gel zaman git zaman işler değişmiş, artık Komünizm çökmüştü. Her zaman olduğu gibi ABD'nin doktrinlerinin etkin olduğu güzel ülkemiz için bu sefer yeni düşman “Kökten dincilik ve İslam” idi. Tabiki bu sefer ordumuzun yapacağı darbenin ana teması da; "Laiklik elden gidiyor" olacaktı. Evet, ülkemizin maruz kaldığı post modern darbe olarak adlandırılan 28 Şubat darbesi inançlı ve muhafazakar kesime karşı yapıldı. Çiller-Erbakan hükümeti Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in desteği ile düşürüldü. İnançlı kesime karşı o kadar büyük bir saldırı başlamıştı ki, medyanın da desteği ile bir anda başörtülü olan tüm kadınlar ve sakallı tüm erkekler, namaz kılan ve Cuma'ya giden herkes terörist haline getirilmişti. Tüm devlet kadrolarından inançlı insanlar temizlendi, üniversitelerden başörtülü kızlar atıldı, mesai saatlerinde namaz kılmak yasaklandı, sakallı olanlar meczup ilan edildi. Ama yapılan tüm bu zulümlere karşın, toplumun bazı sol, entelektüel aydın ve Alevi kesimleri yapılanları alkışlayarak bu darbeye destek oldu. Bu postmodern darbeye karşı çıkanlar olsa da, ana sol kesim ekseriyetle yapılanlara destek vermişti. Çünkü Sol kesimde de muhafazakar kesimlere karşı çoğunlukla "amaaan onlar zaten gerici, kökten dinci ve yobaz!" bakışı vardı. Hepsi için olmasa da, çoğu sol görüşlü insanımız için başörtülü olan, sakallı olan veya beş vakit namaz kılan insanlara "yobaz" gözüyle bakıyordu. 28 Şubat darbesinin zulüm ile geçen yılları içinde ülkemiz ekonomisi de çöküntüye uğradı. Yaşadığımız derin ekonomik krizden sonra muhafazakar Ak Parti hükümeti yönetime geldi. Uzun yıllar ülkemizi yöneten, halen daha da yönetmeye devam eden Ak Parti hükümeti döneminde bu sefer sol kesim demokratik haklarının kısıtlanmasından, içki içmenin zorlaştırılmasından, hükümet aleyhine gösteri ve protesto gibi demokratik eylemlerin şiddet kullanarak bastırılmasından sızlanmaya başladılar. Yani bu sefer de ezilme sırası sol, özgürlükçü ve liberal kesime gelmişti. Görüldüğü gibi bitmek tükenmek bilmeyen darbe, baskı ve hoyratlık sarmalı sıra ile tüm toplum kesimlerini etkisi altına almaya devam ediyor. Kızım Elif’in dediği gibi, “Bir gruba yada bir kesime zulüm yapan devlet, aslında hepimize, tüm vatandaşlara zulüm yapmaktadır. Biz de zulme sessiz kalarak, kendi kendimizi  bir sonraki hedef yapıyoruz. Sessiz kaldığımız haksızlıklar ve zulümlerle, aynı muamemeleye bizler maruz kaldığımızda, bu duruma  sesini çıkaramayacak topluluklar meydana getiriyoruz.”

Batı toplumlarında bir kesime bir haksızlık ve hukuksuzluk yapılırsa sağcı, solcu, komünist, liberal...vs hiç bir ayrım olmadan birleşerek mücadele ederler. Çünkü onlar, kendi haklarını savunmanın yolunun, başkalarının haklarını savunmaktan geçtiğini anlamışlardır. Adeta Voltaire’in; “Fikirlerinize katılmıyorum ama fikirlerinizi ifade edebilmeniz için yanınızda savaşmaya hazırım!” felsefesini tamamen benimsemişlerdir. Bizler ise birbirimize karşı her zaman hoyratça davranıyoruz. Birbirimizin haklarına yapılan saldırılarda hiç bir zaman dayanışma ve beraberlik sergilemiyoruz. Çünkü, toplum olarak içimizde "Bizi sokmayan yılan bin yıl yaşasın" mentalitesi vardır. Bu sebepten dolayı bir araya gelemediğimiz için toplumun tüm kesimlerini kapsayacak ortak bir anayasa da yapamadık. Bu nedenle siyasi tarihimiz tamamen yaz-bozlardan ve git-gellerden oluşmaktadır. Bizler, demokrasiyi, hukuku ve haklarımızı sadece ucu bize dokununca hatırlıyoruz. Ama haksızlıklar sevmediğimiz kesimlere karşı yapılınca görmezden geliyoruz. Ne yazık ki, adaletsizlik ve zulüm sıra ile tüm toplum kesimlerin üstünden silindir gibi geçiyor. Çünkü, o sırada ezilen kesime kimse sahip çıkmıyor. Gün dönüp hesap dönünce de, zulüm ve hoyratlık bu sefer diğer kesimleri ezip geçiyor ve bu kısır döngü şeklinde devam edip gidiyor. İşte bu kısır döngü yüzünden, yani birbirimizin haklarını korumadığımız için kendimizi bugün güvensiz hissediyoruz. Haklarımızın hukuk tarafından korunacağına dair büyük şüpheler taşıyoruz. Asgari müştereklerde buluşabildiğimiz, hepimizce kabul edilecek ortak bir hukuk sistemi kuramamanın acısını her gün yüreğimizde hissediyoruz. Farkında mısınız; bizler bu kısır döngünün farkına varıp, bu döngüden kurtulmak için adım atana kadar bu düzen böyle devam edecek?
Farkında mısınız; bizler birbirimizi hor görmeye, küçük görmeye ve aşağılamaya devam ettiğimiz sürece bu hukuksuzluğumuz devam edecek?
Farkında mısınız; tıpkı Batılılar gibi, birbirimizin haklarına, kendi haklarımız kadar saygı duyup, birbirimize yaşam hakkı tanıdığımız zamana kadar bu güvensizliğimiz devam edecek?
Farkında mısınız; birbirimizin haklarını savunduğumuz zamana kadar kendimizi ve haklarımızı güvende hissedemeyeceğiz?

Mutluluğun Resmi

"Sonsuza kadar mutlu yaşamışlar!" hep böyle bir sonla biter birçok masal. Bu dünyada amacımız çoğunlukla mutlu ve huzurlu bir hayat yaşamaktır. Mutlu olmak ister, mutluluğun peşinden gideriz. İnsanlık tarihinde mutluluk en çok aranan, en çok konuşulan ve en çok tartışılan kavramlardan biri olmuş, ancak bu güne kadar hiç kimse mutluluğun tanımını tam olarak yapamamıştır. Peki, hiç düşündünüz mü, mutluluk nedir, ne değildir diye? Ülkemizde Abidin Dino'ya ait sanılan ve “mutluluğun resmi” olarak bilinen, ancak aslında Dianne Dengel’e ait olan yukarıdaki “Home Sweet Home” tablosu mutluluğu anlatabilir mi? Mutluluk; başarı, zenginlik, refah ve haz mıdır? Yoksa, mutluluk; sağlık mıdır? Mutluluk, bilgi, aydınlanma ve kendini gerçekleştirme midir? Yoksa mutluluk; özgürlük müdür? Eğer bunların hiç birisi değilse, mutluluk; sevgi ve aşk ile kendinden geçmek midir?

 Bir çoğumuzun içinde eğer zengin olursak mutlu olacağımıza dair güçlü bir inanç vardır. Peki, gerçekten de başarılı ve zengin olmak, mutlu olmak için yeterli midir? Öyle olsa tüm zenginlerin mutluluk içinde yaşaması gerekirdi. Birçoğumuzun içine düştüğü yanılsama, para ile istediğimiz her şeyle birlikte mutluluğu da elde edebileceğimiz inancıdır. Oysaki her şeye sahip olan birçok insanın içindeki boşluklar çok daha derindir. Para ile mutluluğu, huzuru ve sevgiyi satın alamayacağını anlayan insanlar yaşadıkları bunalımlardan dolayı depresyona girerler. Çünkü zenginleştikçe etrafında olan insan sayısı artmakla birlikte, sahtelikler de artar. Gerçek sevgiyi bulmak zorlaşır. Zenginliği ve serveti koruyabilme endişesi iç huzurunu kaçırdığı gibi, artan olası tehditlerden dolayı korku da artar. Halbuki mutluluğun para ve zenginlik vasıtasıyla istediğin her şeye sahip olarak elde edilebileceğini düşünen insan sayısı o kadar çoktur ki, bu insanların zenginlik ve mutluluk hayalleri yüzünden piyango, şans oyunları ve kumar sektörleri büyüdükçe büyümektedir. Zenginlik vasıtasıyla canının, nefsinin veya egosunun tüm arzularını yapabilmek insanı sefahate ve bağımlılığa sürükler. İnsana en çok keyif veren, kadınlar, alkol, uyuşturucu gibi şeyler, başta çekici gelse de, aşırı sefahat durumu bir müddet sonunda bağımlılığa, bağımlılık daha da aşırılığa dönüşür. Bir şeye bağımlılık ise insanı mutsuz ve perişan eder. Genelde günümüzde bir çok insan, popüler kültür dayatmaları sonucunda zengin, güçlü, popüler, müreffeh olmak istiyor. Zenginliğin mutluluk ve huzur getireceği, sevilip sayılacağına dair varsayımla istiyorlar bunu. Halbuki zenginliğin mutluluk getireceğine, gerçek sevgi ve huzuru getireceğine dair elimizde hiçbir kanıt yok. Aksine para, çoğu zaman mutluluk ve huzur yerine mutsuzluk ve yıkım getiriyor. Milli piyangonun büyük ikramiyesi çıkan kişilerin, elde ettikleri bu servet sonrasında hayatlarının nasıl kabusa dönüştüğüne dair onlarca haber vardır. Mutluluk sağlıklı olmak mıdır? Her sağlıklı olan mutlu mudur? Ünlü filizof ve hükümdar Marcus Aurelius bundan yaklaşık 2 bin yıl önce;"Her sabah uyandığınızda, ne kadar ayrıcalıklı bir varlık olduğunuzu düşünün. Yaşamak, nefes almak ve sevmek için!" demiştir. Eğer her sağlıklı insan mutlu olsaydı, dünya üstünde milyonlarca insan sağlıklı ve şükredilesi durumda olduğu halde mutsuz ve umutsuz olarak gününü geçirmezler, aksine her günlerini şükür içinde geçirirlerdi. Ancak, sağlığımız yerindeyken genellikle sağlığımızın değerini bilmediğimiz gibi, yeterince şükür de etmiyoruz. Peki, soruyu tam tersinden sorarsak, sağlıksız olanlar asla mutlu olamazlar mı, yada sağlığı bozulan kişiler mutlu olamazlar mı? Yurt dışında yapılan bir araştırmaya göre bir kolunu veya uzvunu kaybeden birinin yaşadığı acı ve travma ile aynı zamanda lotodan büyük ikramiye kazanan birinin yaşadığı mutluluk ve haz seviyelerini karşılaştırdıklarında, bir yıl sonra her ikisinin mutluluk ve acı seviyelerinin eski düzeylerine geri döndüğü tespit edilmiştir. Birinin, büyük loto ikramiyesini kazandığı zaman yükselen sevinç ve mutluluk seviyesi zamanla azalırken, uzvunu kaybeden kişinin yaşadığı travma, acı ve mutsuzluk seviyesi de zamanla azalıp bir yıl gibi bir zamanda eşitlenmiş. Bu gerçekler, yine mutluluğun tek bir şeye bağlanamayacağını gösteriyor. Mutluluk iç huzuru mudur acaba? Dünya üstünde en huzurlu insanlar kimdir diye baktığımızda dindar insanları görürüz. İster Müslüman, ister Hristiyan, ister Budist ister Hindu olsun dini inancını tam bir imanla yaşayan insanların iç huzuru yaşadıklarını görüyoruz. Özellikle Uzakdoğu felsefesi ve inançlarının öğretilerinin getirdiği aslında bizim inancımızda (Sufizm) da olan yaşadığımız ana odaklanma, olana teslimiyetin getirdiği iç huzuru nedeniyle Budizm Batı dünyasında hızla yaygınlaşmaktadır. Ama bu iç huzuru, mutluluk olarak nitelendirilebilir mi? Mutluluk biraz daha coşkun, daha heyecanlı ve kıpır kıpır bir şey sanırım. Aksi halde herkes dindar olmayı tercih eder, koyu bir dindarlık ile inzivaya çekilir ve hiç kimse Kaf dağının ardındaki mutlulukları arama arayışına girişmezdi. Benzer olarak mutluluk, acaba elindekiyle, yetinmeyi bilmek midir? Bir lokma bir hırka ile şükür içinde yaşamak mıdır? Hakikaten bizim kültürümüzde de çok mal sahibi olmanın getirdiği manevi yükümlülüğün yanında, daha az mal ve zenginlik ile yaratıcıya, Allah’a yakın olma öğretisi yaygındır. Allah’ın salih ve halis kulları, birçok evliya ve alim kişi hayatlarının önemli bölümlerinde insanlardan, toplumdan ve zenginlikten kaçarak inzivaya çekilmişlerdir. Birçok alim, en önemli eserlerini inziva günlerinde vermişlerdir. Bu yaşam tarzı ve inziva hayatı Sufizmde olduğu gibi Doğu felsefesinde ve inanç sistemlerinde de mevcuttur. Bir lokma ve bir hırka ile hayatını mutlu geçiren Budist sayısı oldukça fazladır. Ama bu gerçek mutluluk mudur? Yoksa onları mutlu eden şey inandıkları tanrıya ve onun öğretilerine yakın olduklarına dair hissettikleri yanıltıcı bir inanç mıdır? Çünkü, inziva hayatı, fakirlik, yokluk ve çaresizlik insanın imanını ve inancını artırır. Fakat yaratıcı, gerçekten kullarından bunu, yani fakirliği mi istemektedir? Verdiği sonsuz nimetlerinin kulları tarafından ellerinin tersi ile itilmesi Allah'ı memnun eder mi? Bu da insan için ayrı bir ego değil midir? Üstelik, insan hayatını kolaylaştıran buluşlar, insan medeniyetini yücelten şeyler, bilimsel ve sanatsal gelişmeler insanın olduğu ile yetinmemesi, kendi sınırlarını zorlaması ve insanın açgözlülüğü sebebiyle gerçekleşmiştir. Yani sadece elindekiyle yetinen insan, belki bireysel olarak mutlu olabilir, ancak mevcut medeniyeti kuramazdı. Bilimsel ve teknolojik gelişmeleri yapamaz, sanat ve estetik anlayışını geliştiremez, hayatın ve maddenin sırrını araştıran bilimsel ve felsefi yolculuklara çıkamazdı. Halbuki Yaratıcı, bilimle, sanatla ve felsefeyle konuşur. İnsanoğluna verdiği işaretlerle ve ipuçları ile kendisini bulmasını ister. Osho, Doğu felsefesi ve inanç sisteminin inziva hayatı ile getirdiği iç huzuru ve  bireysel mutluluk durumunu dişil güç, Batı felsefesinin önünü açtığı, insanın içindeki bilimsel, sanatsal, felsefi ve kapitalist aç gözlülük durumunu ise eril güç olarak değerlendiriyor. İnsanın tek başına dişil veya tek başına eril güç ve anlayış ile mutlu ve tam olamayacağını ifade ediyor.

Mutluluk, aşk, sevgili ve cinsellik midir? Ben mutluluğun aşk olduğunu düşünmediğim gibi sınırsız cinsellik olduğunu da hiç sanmıyorum. Eğer öyle olsaydı, adeta cennetini bu dünyada kurabilmiş, günlerini kadınlarla, aşk ve sınırsız cinsellikle zevk-i sefa içinde geçiren kimine göre şanslı, fakat kimilerine göre de şanssız olan insanlar dünyanın en mutlu insanları olurlardı. Kazanova gibi karakterler, Playboy'un kurucusu gibi insanlar, söyledikleri kanun olan krallar ve padişahlar, hatta birçok zengin gibi haremlerini kurabilmiş insanlar dünyanın en mutlu insanları olurdu. Eğer kadınlar ve cinsellik gerçek mutluluk olsaydı, harem kurma imkanları olan birçok filozof, bilim ve felsefe peşinden koşmaz, haremlerinde yedikleri önlerinde, yemedikleri arkalarında günlerini gün ederlerdi. Hatta Roma İmparatorluğu gibi zamanının süper gücü olan bir devletin başına geçmiş olan Marcus Aurelius , mutluluğu mütevazilikte, düşünmede, felsefede ve anı yaşamada bulmaz, kadınlarda, aşkda, şarapta ve şiirde bulurdu. Marcus Aurelius  mutluluğu kadınlarda ve içkide bulsaydı asırlar ötesinden günümüze ışık tutan "Meditations"u yazmamış olurdu. Mutluluk aklına gelen her şeyi yapabileceğin sınırsız bir özgürlük müdür? Eğer bu doğru olsaydı, dünyanın en önde gelen müreffeh ve zengin ülkelerinde yaşayan, özgürlüklerini olabilecek en geniş halinde yaşayan insanlarında endişeler, kaygılar ve sınırsız özgürlüğe yakın olmanın getirdiği savruluşlar olmazdı. Halbuki sınırsız bireysel özgürlüklerin ve müreffeh yaşamın olduğu ülkelerdeki insanlar stres, aç gözlülük, bencillik, yüksek ego ve hayatlarında anlam eksikliğini daha fazla yaşamaktadırlar. Herşeyi yapabilme özgürlüğü çoğu zaman insanı arayışlara ve sorgulamalara iter. Bu arayışlar ve sorgulamalar ise çoğu zaman mutsuzluk getirir. Mutluluk, kendi menkıbemizi bulabilmek ve hayatta başarılı işler yapmak mıdır? Her başarılı insan mutlu mudur? Bir şeyleri başardıktan sonra insanda bir boşluk ve bunun getirdiği bir boşluk oluşur mu? Dolayısıyla hep mutlu kalabilmek için hep yeni başarılar mı kazanmak gerekir? Maalesef her şeyin bir bedeli olduğu gibi başarının da bir bedeli vardır. Üstelik başarının bedeli oldukça ağır bir bedeldir. Başarılı olmak ve menkıbemizi bulabilmek için mutsuz olmayı göze almak gerekir. Çünkü başarının ve menkıbemizi yaşamanın yolu acılar ve  sıkıntılarla doludur. Menkıbemizi bulabilmek ve önemli başarılar elde edebilmek için uykusuz geceleri göze almak gerekir. Başarı yolunda gayret, mücadele, yorgunluk, yılgınlık, umutsuzluk, uykusuzluk, ve hayal kırıklıkları vardır. Dolayısıyla başarı için tüm bu mücadelenin getireceği mutsuzlukları göze almak gerekir. Ancak bu çileli yolu göze alabilenler hayatta önemli başarılara imza atabilirler. Bu yüzden birçok insan başarının mutluluğu için böyle zorlukları yaşamayı göze alamaz. Kar-zarar hesaplaması yapınca hiçbir şey yapmamak çoğu zaman çok daha cazip gelir. Üstelik başarıya ulaşan insanlar da, sonrasında büyük boşluklara düşerler. Çünkü, hep düşledikleri başarıyı elde etmişlerdir. Artık bir sonraki hedefe odaklanmaları gerekir. Aksi halde kendilerini boşluğa düşmüş ve hatta, kendilerini işe yaramaz hissederler. Dolayısıyla başarının da mutluluk getirdiğini söylemek zordur.

Eşyanın sırrına ermek, bilmek, yani bilgelik mutluluk getirir mi? Çok bilen mi yoksa ve cahil mi mutludur? Sanırım bilmemek veya cahillik, birçok düşünür ve filozofun söylediği gibi, esas mutluluk ve saadettir. Çünkü, bilmek sorumluluk almayı gerektirir. Bilmek, harekete geçmeyi, aksiyon almayı gerektirir. Bilen insan, bilmeyen gibi rahat ve bilinçsiz davranamaz. Halbuki, birçoğumuz kendimizce görmek istemediğimiz, bilmek istemediğimiz şeyleri görmeyerek ve bilmeyerek zamanla beynimizin o şeyleri tamamen yokmuş gibi davranmasına sebep oluruz. Zira, insan beyni ihtiyaç duyduğu gerçekliği kendisi yaratır. Tabiki bu bir yanılsamadır, beynimizin bir illüzyonudur. Aslında böyle yaparak, sadece kendimizi kandırırız. Bu durum aslında hukuki, sosyal ve dini alanları gibi bir çok konuda böyledir. Bu yüzden, günümüzde halk yığınları ve birçok insan, bilmenin getireceği sorumluluktan dolayı bilmemeyi, öğrenmemeyi bilinçli yada bilinçsiz olarak tercih eder. Haklarımızı yada hukuk sistemini bilmeyiz, öğrenmek de istemeyiz. Çünkü, öğrendiğimiz zaman bu kurallara uymak, başkalarının haklarına saygı duymak ve kendimizi kısıtlamak zorunda kalırız. Ama bilmediğimiz zaman yaptığımız hak ihlalleri ve hukuksuzluklar bizi incitmez. En azından vicdani olarak bir rahatsızlık hissetmeyiz. İnsanın bilgisi ve farkındalığı arttıkça mutluluğu ve hayattan aldığı keyif azalır. Bu sebepledir ki, filozofların, düşünürlerin ve sanatçıların birçoğu halk yığınlarına göre çok daha mutsuzdurlar. Halbuki herhangi bir olguya kafa yormayan, düşünmeyen, okumayan, bilmeyen, bilmek de istemeyen insanlar hayatı çok daha neşeli ve mutlu yaşarlar. İnsanları gözlemlediğinizde, bilmiyor olmaktan bir şekilde mutlu olduklarını görürsünüz. Adeta bir deve kuşu misali kafayı kuma gömerek yaşamak daha caziptir. Bazı insanlar kendi yanlış davranışlarını ve tutumlarını savunmayı sürdürebilmek için, o işin doğrusunu araştırıp öğrenmek yerine bilmemeyi, bilinçsiz olarak tercih edip devam ettirirler.

Bir de toplumsal coşkunun gerçek mutluluk sanıldığı durumlar vardır. Sürü psikolojisi içinde binlerce, milyonlarca insanın yüreğinin tek bir amaç için birleşerek adeta tek bir yürek gibi attığı durumların yarattığı coşku ve extacy (yüksek olma durumu) da mutluluk ile karıştırılabilir. Bu en basitinden coşkulu bir rock konseri, sevdiğimiz takımın maçlarının yarattığı coşku ve bir ülkenin bağımsızlık mücadelesinin kitleler üstünde yarattığı sarsıcı etkileri mutluluk sanılabilir. Örneğin, sevgili Nazım Hikmet 1961 Mayıs’ında Dünya Barış Komitesi adına, Fidel Castro’ya Barış Ödülü vermek üzere Küba’ya gittiğinde insanların gözlerindeki devrim coşkusu ve heyecanının gerçek mutluluk olduğunu zannetmişti. Küba meydanını dolduran 6 milyon insanın coşkusunu ve gördüğü şeyin “mutluluk” olduğunu anlattığı “Saman Sarısı” adlı coşkulu ve duygu yüklü muhteşem şiirinde mısra aralarında Abidin Dino’ya şöyle seslenmişti:

Küba meydanında altı milyon kişi, akı karası sarısı melezi,
Işıklı bir çekirdek dikiyor çekirdeklerin çekirdeğini güle oynaya,
Sen mutluluğun resmini yapabilir misin Abidin?
İşin kolayına kaçmadan ama...
Gül yanaklı bebesini emziren melek yüzlü anneciğin resmini değil,
Ne ak örtüde elmaların,
Ne de akvaryumda su kabarcıklarının arasında dolanan kırmızı balığınkini...
Sen mutluluğun resmini yapabilir misin Abidin?
1961 yazı ortalarında Küba’nın resmini yapabilir misin?
Çok şükür, çok şükür bugünü de gördüm, ölsem de gam yemem gayrının resmini yapabilir misin üstat?

Abidin Dino ise mutluluğun resmini yapmaz ancak, cevaben yazdığı şiiriyle kendince mutluluğu anlatır. Nazım’ın aksine mutluluğu, Nazım’a kavuşmakla özdeşleştiren Abidin Dino cevaben yazdığı şiirinde;

(Eğer sen sürgünden gelseydin ve bağrımıza bassaydık seni,)
İşte o zaman Nazım,
Yapardım mutluluğun resmini,
Buna da ne tuval yeterdi, ne boya!

diyerek cevap verir. Ama ne acıdır ki, Nazım’ın Saman Sarısı şiirinde “Hürriyetin Eli” olarak gördüğü Fidel Castro’nun eli, yıllar içinde Küba halkına ne hürriyeti ne de mutluluğu getirebildi. Komünizm ise ne Küba’ya ne de başka bir devlete mutluluk, barış, huzur ve refah getiremedi. Tatlı ve romantik bir hayal gibi Komünizm de, şiirsel ve edebi güzelliği ile kitlelerin aklında bir melankolik bir ütopya olarak kaldı. Maalesef Abidin Dino da, ömrü boyunca sürgün olan Nazım’a hiçbir zaman kavuşamadı! Bu konuda tüm gazete ve televizyon kanallarında haberi yapılan bir olay hatırlıyorum. Beşiktaş takımının şampiyon olmayı unuttuğu (bir dönem Beşiktaş ~20 yıl şampiyon olamamamıştı) yıllarda, İnönü stadına asılmış bir pankart tüm ülkede haber olmuş ve çok konuşulmuştu. Pankartta; "Ne üniversiteyi bitirmek, ne sevdiğim kızla evlenmek... Sadece Beşiktaş'ı şampiyon görmek istiyorum!" diyordu. Halbuki, bu masum hayal ne kadar büyük bir sevgi veya mutluluk kaynağı gibi görünüyordu! O genç için mutluluk demek, Beşiktaş'ın şampiyonluğu demekti. Sonraki yıllarda Beşiktaş defalarca şampiyon oldu, ama şampiyonluğu kaybettiği de oldu. Acaba o genç için şimdilerde mutluluk tanımı değişti mi? Bence çoktan değişti. Egosal nedenlerle veya dışsal bir kaynağa bağlanan mutluluk, o hedefe ulaştıktan sonra bitmeye mahkumdur. Dışsal nedenlerle elde edilen mutluluk çok kısa bir sürede etkisini kaybeder. Elde edilen hedeften sonra bir boşluk durumu, ancak daha büyük hedeflerin kovalanması ile doldurulabilir. Bu durum ise, insanın ruhunu yordukça yorar.

Yalnız başına yukarıdaki saydıklarımın hiçbiri insanı mutlu etmeye yetmez. Mutluluk, yukarıdaki saydığım mutluluk faktörlerinden her birinin veya çoğunun azar azar bulunmasıdır. Ama mutluluk ile ilgili net olan şeyler vardır. Bu net olan şeyler mutluluğun ne olduğunu değil de, ne olmadığını açıklar. Örneğin mutluluğu dışsal faktörlere ve belirli koşullara bağlayan insan mutlu olamaz. Yada şöyle söyleyelim: Belki bir süre mutluluk yaşar ancak yaşadığı bu mutluluk çok kısa sürer. Kafasındaki bir evi, bir arabayı alınca mutlu olacağını düşünen insan mutlu olamaz. Dolayısıyla, sevdiği takım şampiyon olunca veya kendi milleti bağımsızlığa kavuşunca yaşanan mutluluğun kısa sürmesi gibi, hayalindeki kadınla veya erkekle evlenince mutlu olacağını düşünen insan da ömür boyu mutlu olamaması gibi, sırf bol kazanç için istediği iş de bir kişiyi mutlu etmeyebilir. Aslında şöyle de söyleyebiliriz: Şimdi, mevcut halinde mutlu olamayan insan gelecekte de mutlu olamaz! Elindekilerle yetinemeyen, kendini ve elindekilerini mutlu olmak için yetersiz gören kimse, sonraki yıllarda istediklerini elde etse bile, bir süre sonra tekrardan bu yetersizlik hissi ve mutsuzluk hali ile karşı karşıya gelir. Yaratıcısına şükür ve tevekkül içinde olmayan ve yaşadığı anın büyüleyiciliğinin farkına varamayan insan da mutlu olamaz. Kaderine (kadercilik değil) tevekkül ile razı olamayan kimse mutlu olamaz. Bence mutluluk bir ruh halidir. Basma kalıp bir deyiş ile; mutluluk, ulaşılması gereken bir yer veya elde edilmesi gereken bir hedef değil, yolcuğun ta kendisidir. Diğer yandan, başkalarını mutlu etmeden mutlu olabilmek de zordur. Eğer mutlu olmak istiyorsak, önce çevremizdeki insanları mutlu etmeliyiz. Eşimizi, arkadaşlarımızı, çocuğumuzu mutlu edebilirsek, onların mutluluğu sonucu biz de mutlu olabiliriz. Onların mutluluğu kaçınılmaz olarak bizi mutlu edecektir. Fakat onları mutlu etmeden mutlu olmayı beklemek de tam bir hayalperestliktir. Mutluluk, mutlu etmektir. Çünkü dünya üstünde karşılıksız sevgi yoktur! Bizi ancak Allah (ve belki annelerimiz) karşılıksız sevebilir. Onların dışındaki tüm sevgiler karşılıklıdır. Etrafımızdaki insanların verebilmeleri için almaları gerekir. Dolayısıyla mutlu olabilmek için mutlu etmek, bunun için de, karşılıksız sevebilmek (mümkün olduğunca) ve karşılıksız verebilmek gerekir. Peki, mutluluk sizce nedir?
"Eğer affedersen seversin. Seversen mutlu olursun ve tanrının ışığı senin üstüne yansır!" ( Into the wild filminden)

*Tablonun Resmi: Dianne Dengel-Home Sweet Home