Ne kadar kırılgan varlıklarız!

Her şey nasıl da soluyor gidiyor!

Evimizde, iş yerimizde, arabamızda bakmadığımız bir köşede hemen tozlanma, örümceklenme, paslanma ve çürüme başlıyor. Entropi ve onun görünürdeki veçhesi zaman o kadar güçlü bir olgu ki, etkilerinden kaçmak imkansız. Biz ise nafile bir caba ile zamana ve entropiye direnmeye çalışıyoruz! Temizliyoruz, siliyoruz, parlatıyoruz, yeniliyoruz... Eşyalarımızı, arabalarımızı, evlerimizi, kıyafetlerimizi yenileyerek zamana karşı koyduğumuza dair içimizde bir yanılsama var. Zamana direnmeye çalışırken farkında olmayarak aslında kendimiz eskiyip, yaşlanarak çürüyüp yok oluşa doğru gidiyoruz. Tüm yaşamımız da aynı şekilde kırılganlıklar içeriyor. En güçlü olduğumuzu sandığımız bir anda aslında dağılmaya, parçalanmaya, hasara ve yıkıma yakınlaşıyoruz!

Benzer bir durumu insan vücudunda ve sağlık durumunda gözlemleyebiliyor. İnsan vücudu muhteşem bir biyolojik makine. Ve bu makine de eskiyor, teklemeye başlıyor hatta bazen stop ediyor. 30 lu yaşlardan sonra insan bu durumu idrak etmeye başlıyor. Eskiden yapabildiği şeyleri yapamamaya, zorlanmaya, çabucak yorulmaya ve kendini daha güçsüz hissetmeye başlıyor. Genetiğinden gelen hastalıklar ile yaşa bağlı metabolizma yavaşlaması ve yıpranma belirtileri olan; şeker, kalp, tansiyon, işitme ve görme kayıpları, saçlarda ve sakallarda beyazlama, yorgunluk, mide sorunları, bel fıtığı, kemik erimesi gibi iskelet sorunları menopoz ve andropoz gibi realiteler bir bir ortaya çıkıp kendini belli etmeye başlıyor. Elbette niyetim, bu duruma bir dram yüklemek değil. Sadece, olanı olduğu gibi kabul etmek gerekiyor. Hayatı olduğu gibi, acısı ve tatlısı ile, iyisi ve kötüsü ile. Marcus Aurelius bu konuda "*Sağlıklı bir göz, görülebilen her şeyi görebilmelidir. "Yalnızca iyi olan şeyleri görmek istiyorum" diyemez. Çünkü bu ancak hastalıklı bir gözün durumudur. Sağlıklı bir kulak ve sağlıklı bir burun, işitilebilecek ve koklanabilecek herşeyi algılamalıdır." der.

Bazen bütün hırslarımızla hayata sarılıyoruz. Büyük, güçlü, gösterişli, saygın gelecek hayalleri kuruyoruz. Kendimizi sadece işlere, kazançlarımıza ve hedeflerimize odaklayarak; yakınımızda, burnumuzun dibindeki gerçekleşenleri fark edemiyoruz. Çoğu zaman bize selam veren insanları bile görmüyoruz. Etrafımızdaki çiçeği böceği görmediğimiz gibi çok yakınımızda olan olayları, konuşulanları duymuyoruz. Kafamız sürekli bir şeylerle meşgul. An'ı yaşamak bir yana, kendimizi tamamen otomatik pilota bağlamış doludizgin gidiyoruz. Kendimizi hayatın stresi ve koşturmasına öyle bir kaptırıyoruz ki yıllar biz farkına bile varmadan akıp gitmiş oluyor. Bazen kafaya takmaya hiç gerek olmayan şeylere endişelenerek, kafamızı takıyoruz. İnsanların hakkımızda ne düşündüğüne kafa yorarak vaktimizi boşu boşuna öldürüyoruz. Bizi sevmeyen insanlara kendimizi kabul ettirmeye çalışırken, bizi seven insanları ise ihmal ediyoruz. Sonunda tam hayatımızı düzene koymuşken hayatımızın geçip gittiğinin farkına varıyoruz. Ya büyük bir hastalığın pençesine düşüyoruz, veya aniden ölüverip çekip gidiyoruz bu hayattan. Gebze'de dıştan iyi ve pek hallice görünen bir aile apartmanın üstünde şu yazıyı görmüştüm: "Sac düzene girdi kalmadı hamur, ev düzene girdi kalmadı ömür!" Muhtemelen yılların emeği ile yaptırdığı anlaşılan bir aile apartmanı idi. Apartmanın sahibi, büyük bir hırsla veya şevk ile yılların sonunda evini istediği hale getirebilmiş, içinde belki çocukları ve torunları ile yaşayacağı mutlu bir gelecek hayali kurmuştu. Hayalindeki evini yapma ve evini güzelleştirme uğrunda yıllarını ve emeğini vermişti. Fakat o sözler, her şeyi düzene koyduğu ve artık yaşamaya başlayabileceğini sandığı anda hayatının bittiğini hüzünle fark etmiş bir Türk babasının hissettikleri idi. Kendimizi zenginliğe, güce, prestije, mal biriktirmeye, iş stresine, dünya keyiflerine ve heveslerine o kadar kaptırıyoruz ki! Büyük bir hastalık yaşadığımızda, bir yakınımızı kaybettiğimizde yada ölümün bizzat kendisi gelip kapımızı çaldığında bu kırılganlığımızın farkına varıyoruz. Hayatın bu kırılganlığını ve aslında bıçak sırtı olan hayatımızı sanki hiç ölmeyecekmiş gibi hırsla, kavgayla, mal biriktirmekle geçirirken anlamıyoruz. Ölümün her an yakınımızda olduğu gerçeğinden öte, aslında yaşadığımız her günün bir mucize olduğunu görmüyoruz. Yaşamamız o denli büyük bir mucize ki, biyolojik yaşam parametrelerimizin çokluğunu ve kırılganlığını düşünürseniz bunu görebilirsiniz. 

Bu konuyu, çok sevdiğim şarkıcı Sting'in çok sevdiğim "Kırılgan" (Ne kadar kırılganız bizler) şarkısının sözleri ile tamamlamak istiyorum.

Fragile - Kırılgan

If blood will flow when fresh and steel are one. (Kan çelik ve hava birleşince akacaksa.)

Drying in the colour of the evening sun. (Ve kuruyacaksa akşam güneşinde.)

Tomorrow's rain will wash the stains away. (Yarın yağmur yıkayacaktır tüm lekeleri.)

But something in our minds will always stay. (Ama aklımızdaki birşey çıkmayacak.)

Perhaps this final act was meant. (Belki de bu son sahne.)

To clinch a lifetimes argument. ( Yaşam boyu süren tartışmayı perçinlemek içindir. )

That nothing comes from violence and nothing ever could. (Şiddet hiçbirşey kazandırmayacak ve kazandırmadı.)

For all those born beneath an angry star. (Öfkeli bir yıldızın altında doğan biz insanlar.)

Lest we forget how fragile we are. (Ne denli kırılgan olduğumuzu unutmayalım diye.)

On and on the rain will fall. (Durmadan yağar yağmur.)

Like tears from a star like tears from a star. (Bir yıldızın göz yaşları gibi.)

On and on the rain will say. (Ve durmadan söyler.)

How fragile we are how fragile we are. (Ne kadar kırılganız bizler, ne kadar kırılganız bizler.)

On and on the rain will fall. (Durmadan yağar yağmur.)

Like tears from a star like tears from a star. (Bir yıldızın göz yaşları gibi.)

On and on the rain will say. (Ve durmadan söyler.)

How fragile we are how fragile we are. (Ne kadar kırılganız bizler, ne kadar kırılganız bizler.)

How fragile we are how fragile we are. (Ne kadar kırılganız bizler, ne kadar kırılganız bizler.)

Sinemaseverlik & Hollywood vs Yeşilçam (Marslı, Batman vs Superman ve Starwars Komedyaları)

Hiç sinema insanı olmadım, olamadım. İzlediğim her kötü filmden sonra sinemadan biraz daha soğudum. Hep gitmeyi düşündüğüm filmlerin basit, saçma, kötü film çıkmasından korktuğum için hep aynı tedirginliği yaşadım. "Ya olursa, ya bu film de kötü çıkarsa...Ya bu filmi de izlediğime pişman olursam!" diye düşünüp, çoğunlukla filme gitmekten vaz geçmişimdir. Ancak sinemasever olan, tüm yeni çıkan filmleri izleyen, sinema literatürünü bilen insanlara ve arkadaşlarıma da çok saygı duyuyorum.  Sinemaseverlik çok saygı duyulması gereken bir iştir. Çünkü iyi bir sinemasever olabilmek için yapılan filmler içinde oranları çok düşük olan kaliteli ve baş yapıt filmleri izlemek için, onlarca, hatta yüzlerce vasat film izlenmesi gerekiyor. Onlarca, yüzlerce insan hayal gücüne ihanet eden, estetiğe ve sanata aykırı kötü film izlemek gerekiyor. Onlarca saçma, hızlıca kurgulanmış, üstünde yeterince çalışılmadan, sadece ticari kaygı ile yapılmış, hızlıca tüketime ve gösterime sunulmuş film izlemek gerekiyor. Bu kötü his, yüksek beklentilerle okunan ancak bekleneni veremeyen bir kitap bitirildikten sonra hissedilen his gibi değildir. İçimde her kötü film izledikten sonra oluşan his, yemekten sonra hissedilen pişmanlık ve öfke gibidir. Keşke yemeseydim pişmanlığı yanında, hazmedene kadar o yemeği taşımak zorunda olmanın öfkesi, ve yenebilecek güzel bir yiyeceğin getireceği güzel hisleri ve mutluluğu getirene dek, o kötü hislerle yaşamak zorunda olmanın dayanılmaz ıstırabı ve öfkesine benzetiyorum hep. En azından benim için öyle. Kötü filmlerden sonra da aynı duyguları yaşarım ben. Halbuki iyi sinemaseverler, bu duyguları sineye çekip, yılmadan, usanmadan izlemeye devam ederlerken, bir yandan da kendilerini kandırmayı becerebilen insanlardır.
"- Tamam, film saçmaydı, ama şu sahnesi  çok güzeldi. " Veya
"- Tamam, filmin animasyonları veya kurgusu çok berbattı, ama filmin oyuncu kadrosu da çok sağlamdı" gibi bir teselliyi sık sık kendilerine telkin edip izlemelerine devam edebilmeleridir. Yani sinemaseverler çok şeyi hak ediyorlar.

Evet bir sinemasever arkadaşımın verdiği öneriden sonra izlediğim" Marslı ve Starwars" filmlerinden sonra aynı hisleri yaşadım. Pişmanlık ve kendime karşı öfke. Aslında Interstaller filminden sonra herhangi bir uzay filmi izlemem zaten benim hatamdı. Interstaller filmin akıl sınırlarını zorlayan kuantum fiziği ile bu kadar örtüşmesi, senaryosu, üstünde çok çalışılmış görsel teknikleri, çok yetenekli oyuncu kadrosu ve müthiş yetenek Hans Zimmer müzikleri ile filmin görsel, işitsel, düşünsel şölene dönüşmesi bir zirve idi. Bir uzay filminin bu noktaya ulaşmasından sonra, elbette çok uzun bir süre uzay filmi seyretmemem gerekiyordu. Evet bu kaçınılmazdı. Evet, izleyeceğim filmlerin, " Gora, bir uzay filmi" sloganına ( evet bu show yada tiyatro değil, aslında bu bir uzay filmidir demek istiyor muzipçe) ihtiyaç duyması gibi tüm uzay filmlerine şüpheyle bakıp hayal kırıklığı yaşamam kaçınılmazdı. Burada "Amerikan sineması, sana sesleniyorum. Yıllarca uzaylıları bize kötü gösterdin. Halbuki uzaylı da olsa, insan insandır" diyen Arif'i analım. Evet, izlediğim Marslı ve Starwars filmleri en fazla Gora kadar bir uzay filmi idi. Evet biraz acımasız olacak, ancak Özellikle Starwars ancak dünyayı kurtaran adam kadar bilimsellik, yapım ve görsellik taşıyordu. Elbette Starwars hayranları buna kızabilir. Çünkü biliyorum ki Starwars'un da bir felsefesi vardı. Bir Cedaylık felsefesi var. Her ne kadar Ceday lık felsefesi de, tıpkı Gora'da Arif'in Amerikan sinemasına seslenerek;
"- yıllarca bize uzaylıları kötü gösterdin. Halbuki, uzaylı da olsa insan insandır" demesi gibi, "Bir Ceday'da olsa, insan insandır" a çıkıyor aslında. Milyonlarca dolarlık bütçe çok ünlü bir oyuncu kadrosuna rağmen, serinin son filmi bir zorlama olmuş gibi geldi bana. Sanki tamamen maddi kaygılarla senaryonun zorlandığı, filmin serisinin getirilmesi için sanat, özgünlük, estetik, tutarlılıktan taviz verildiği bir yapım olmuş. Sanırım yapımcısı, senaristi, oyuncularının"evet, son kez, bir defa daha yerse" mantığı ile bir araya geldikleri bir filmdi. Tıpkı son Terminatör filmi gibi. Bu seri filmlerin, o serilere ve felsefeye gönül vermiş, ellerinde oyuncak ışın kılıçları ile sinema salonlarına koşan sadık izleyici ve okurları söğüşlemek için yapılmış bir yapım olarak geldi bana. Tabi ki insanlarda ne gibi hisler uyandı bilmiyorum; ancak bende, tıpkı çok güzel yemek sofrasında, yemeğin son kısmının kötü olması veya çok güzel bir yemeğin üstüne kötü bir tatlı veya kahve içilmesinin getirdiği o berbat his gibi bir durum oluştu. Filmi izledikten sonra düşündüm ki; o zaman biz Yeşilçam'ı yıllarca neden eleştirdik? O oyuncuları, yapımları, birbirini tekrar eden senaryoları neden acımasızca ve hoyratça yerden yere vurduk? Neden tarih filmlerinde oyunculardan birinin bileğinde Seiko saat görünmesini bu kadar abarttık? Neden oyuncularla, replikleri ile ölümüne dalga geçip, adeta yüzlerine tükürdük? Neden "nayır nolamaz" repliklerini adeta dilimize doladı? Neden filmde kazalardan sonra kör olan esas oğlan veya esas kızın duygularını, bir türlü kavuşamayan aşıkların aşklarını ti ye aldık? Adeta daha ölmeden tüm sektörü mezara gömdük! Salt, körü körüne Hollywood'a hayran olduk. Onların süper kahramanlarına gönül verdik. Kendimizi adeta bir Amerikalı kadar Amerikalı hissettik. Adeta dünyanın merkezi olarak Amerika'yı gördük. Sanki uzaylılar dünyayı işgal edince  dünyamızı filmlerdeki gibi Amerika ve onun başkanının liderliğinde savunmaya razı olduk! Aslında Hollywood'un kahramanlarının da bizim kahramanlarımızdan bir farkları yoktu! Onlar da duygusal, onlarda ana kuzusu id!. Bakınız Süpermen vs Batman filmi. Yine büyük beklentilerle izlediğim bu film de, bende yarattığı hayal kırıklığının yanında, beni sinemadan biraz daha soğuttu. Filmin ana felsefesi; bazı süper kahramanların (bu filmde Süpermen'in) gücü eline aldıktan sonra kötüleşmeye başlaması fikri bende ilk başta çok orijinal bir fikir olarak göründü. Filmin mükemmel lansmanı ve reklam kampanyası ile desteklenmesi, bende oldukça iyi bir yapım olduğu izlenimi uyandırmıştı. Fakat kurgu, senaryo ve tutarlılık seviyesi neredeyse fiyasko idi. Özellikle bazı sahnelerdeki basitliği Yeşilçam yapsa, filmi yerin dibine sokardık. "Adaletin Şafağı" Süpermen'i öldürmeye kararlı olan Batman, annelerinin isimleri aynı olduğu için Süpermen'i affeder. Hatta onun annesini kötü adamların elinden kurtarır. Annesi Marta'yı kurtarırken, "ben Klark ın arkadaşıyım" der. Süpermen in annesi de;
"-Biliyorum, pelerininden tanıdım" der. Bu replikler ne kadar masum ve ne kadar bizden değil mi? Ama bunu Yeşilçam yapsa, hepimiz güler aşağılarız, yerin dibine sokar, sıfatlarına tükürürüz. Ayrıca filmdeki onlarca mantık hatası ve saçmalığı saymıyorum bile... 

Ben bu konuda kendimizi dışarıya karşı fazla özentili ve toleranslı olup, kendi değerlerimizden aynı toleransı ve taktiri esirgediğimizi düşünüyorum. Kendi sporcularımıza, kendi sanatçılarımıza ve insanımıza karşı hoyratça eleştirel ve küçümseyici iken, yabancı sanatçı, film, yapım ve sporculara karşı ise aşırı hoşgörülü olup hayranlık besleyen bir toplum olmamıza bağlıyorum. Batman vs Superman filmi konusundaki fikrimi tekrarlamam gerekirse, kötülerin de yabana atılmayacak bir felsefesi olabileceğini ortaya koyan bir önceki Batman filmi "Dark Knight" ın yanından bile geçemeyecek seviyede kötü idi.

Artık Süper kahramanlara İhtiyaç Yok

Süper kahramanları biz çok sevdik, onlara gönül verdik. Dünyayı kötülüklerden ancak onların kurtarabileceği fikrine inandık. Ah o Amerikan sineması yok mu! Bize süper kahramanları o sevdirdi ve onların hep iyi olacağına inandırdı! Süper kahramanları insanlığı, toplumu ve ülkeyi kötülüklerden kurtaracak yegane varlıklar olarak gösterdi. İşte bu yüzden Amerika'da süper kahramanların kılığına girerek geceleri sokaklara çıkıp, rastladığı kötü insanlar ve suçlularla mücadele ederek kendini süper kahraman zanneden insanlar türemeye başladı. Bu olaylar, insanların süper kahramanları ne derece sevdiklerinin ve benimsediklerinin bir kanıtıdır. Süper kahramanlar deyince; Batman, Süpermen, Örümcek Adam, Demir Adam gibi kahramanlar ilk akla gelenlerdir. Bunun yanında Tommiks, Zagor, Mandrake Kızıl Maske gibi arka planda kalmış süper kahramanlar da mevcuttur. Hollywood süper kahramanların hikayelerinin artık tamamen tüketmiş olsa gerek,"The Batman vs Superman" filmi ile birlikte süper kahramanları birbirine vurdurtmaya başladı. Filmin ana felsefesi; bazı süper kahramanların (bu filmde Süpermen'in) gücü eline aldıktan sonra kötüleşmeye başlaması idi. Zaten Yin Yang felsefesi de bunu söylemiyor muydu; "Her iyinin içinde kötülük, her kötünün içinde de iyilik vardır. Ve hiçbir iyi, sonsuza kadar iyi kalamaz." diye?

Bizler de toplum olarak süper kahramanları çok severiz. Toplum olarak zorda kaldığımızda hep süper kahramanlara öykünürüz. Haksızlıklara karşı efsane gibi dillendirdiğimiz Köroğlu karakteri ve baskıcı rejime ve ağalığa karşı mücadele ederek efsaneleşen İnce Memed gibi eşkıya kahramanlar böyle çıkmışlardır. Aynı şekilde devletimizde, toplumumuzda, partilerimizde ve kurumlarımızda sürekli olarak bir “Süper Kahraman” kurtarıcı beklentimiz vardır. Devletimizin başına geçecek üstün yaratılışlı, yetenekli, zeki, vizyoner, vatansever bir liderler bekleriz. Ömrümüz ülkeyi fakirlikten ve ezilmişlikten kurtaracak, yurtiçi ve yurtdışı politikalarını hakkıyla uygulayabilecek, çalmayacak, çırpmayacak, ülkenin kaynaklarını eş-dost ve yakınlarına peşkeş çekmeyecek, ilkeli ve ahlaklı insanüstü kahramanlar bekleyerek geçer. Ömrümüz merkez sağı toparlayacak, ülkenin hak ettiği hızlı kalkınmayı ve zenginleşmeyi sağlayabilecek olağanüstü bir lider, bir süper kahraman bekleyerek geçer. Eş dost ve arkadaş sohbetlerinde hep, "noolacak bu ülkenin hali! konusu ile CHP'yi ve ülkeyi kimin kurtarabileceği" konusu konuşulur, ömrümüz sol'u ve CHP'yi içinde olduğu sıkıntılı durumdan silkindirip kurtaracak bir Süper Kahraman bekleyerek geçer. Yakın bir geçmişte AnaSol+M hükümeti ülkenin ekonomisini yönetemeyip büyük bir mali krize sebep olduğunda, bir kurtarıcı süper kahraman olarak Dünya Bankasından Kemal Derviş getirilerek maliye bakanı yapılmıştı. Hatta Kemal Derviş'in ülkemiz maliyesi ile birlikte CHP'yi de kurtarabileceği uzun müddet konuşulmuştu. Aynı şekilde MHP'yi statükodan kurtaracak, oylarını yükselterek iktidar alternatifi oluşturabilecek, daha ilerisi tarihte hiçbir zaman olmamış olan Türk birliğini gerçekleştirebilecek olağanüstü Süper Kahraman bir lider, bir reis beklentisi vardır. Tuttuğumuz takımımızı düştüğü kötü durumdan kurtaracak, hem ekonomik hem de futbol olarak klübümüzü başarıdan başarıya koşturacak insanüstü başkana, teknik direktöre veya golcüye ihtiyacımız vardır. İslam devletlerini toparlayacak, tüm Müslümanları birleştirerek İslam'ı hak ettiği yerlere çıkaracak Süper Kahraman bir dini lider beklentimiz vardır. Daha ilerisi; bazı mütedeyyin kesimlerde Allah inancı olan tüm dinleri İslam çatısı altında birleştirecek bir kurtarıcı, bir Mehdi beklentisi vardır. Farkında mısınız; sürekli bir kahraman ve kurtarıcı beklentimiz var? Adeta her alanda birer Süper kahraman beklentimiz var. Hepimiz bir kurtarıcı, bir kahraman, bir insanüstü yetenek, adil bir lider yani, bir süper kahraman çıksın da, ülkeyi, ekonomiyi, partimizi takımımızı kurtarsın diye belkiyoruz. Bir haksızlığa uğradığımızda hukuk sistemine güvenmek yerine suçluyu cezalandıracak hakkıyla racon kesecek bir reis bekleriz. Fakat toplumun tüm kesimleri olarak birleşerek, iyi ve çalışan bir hukuk sistemi inşa etmek aklımıza gelmez. Politik, hukuki ve yönetimsel olarak işleyen bir organizasyon kurmak nedense aklımıza gelmez. Hep birisi çıkıp hakkımızı versin isteriz. Ancak hakkımız için mücadele etmek, birlik olmak, hakkımız için savaşmak aklımıza gelmez. Çünkü, parçalı bir toplumsal yapıda birbirimize asla güvenmeyiz. Ancak birbirimize güvenip bir araya gelemediğimiz sürece asla gelişmiş, ileri bir toplum olamayacağız. Çünkü kişilere, insanlara, liderlere, reislere, başkanlara, süper kahramanlara dayalı sistemler eninde sonunda yozlaşmaya ve bozulmaya mahkumdur. Çünkü tek bir insana bağlı olan sistemler lidere, yani süper kahramanın yönetimsel yeteneklerine bağlıdır. Belli bir zaman sonra rehavet ve zafiyet başlar. O başarılı lider gidince, yada ülkeye hakimiyeti azalınca sistem çöker. Sonrasında tüm kazanımlar kaybedilir ve geriye gidiş başlar. Bu yüzden kişilere bağlı olan sistemler çok kırılgandır. Ülkemiz tarihi, bunun canlı örnekleri ile doludur. Bu gerçeği görebilmek için Atatürk dönemi ve sonrasına bakmak yeterlidir.

Dolayısıyla artık kişileri, liderleri, reisleri, başkanları, yani süper kahramanları savunmak yerine sistemi savunalım. İşleyen, adil, hesap verebilir, katılımcı bir siyasi sistem kurmaya çalışalım. Tıpkı Avrupa ve ileri demokrasi ülkelerinde olduğu gibi, başarısız liderler ve partiler kolayca gidebilsin. Partiler ve liderler halkın güveni suistimal etmesin, edemesinler ve hesap verebilsinler. Tıpkı bir zamanlar Belçika'da 3 yıla yakın bir süre partiler aralarında anlaşıp koalisyon hükümeti kuramadıkları halde, devletin işleyişinin hiç bir şekilde sekteye uğramadan tıkır tıkır işlemesi gibi, bizim de işleyen bir sistemimiz olsun. Siyasi partiler üzerinde halkın son söz söyleme hakkı olsun. Haklarımızın bilincinde olalım, ve haklarımızı birlik olarak alalım. Yönetim olarak da esas yetkinin halkta olduğunu, bizleri yönetenlerin yalnızca biz onlara izin verdiğimiz için orada olduklarını, istersek onları denetleyeceğimizi, istersek onları değiştirebileceğimizi politikacılara hissettirelim. Bunun yanında bizler halk olarak, bizi yöneten partilerin diktatörce yönetilmesine de karşı çıkalım. Çünkü, ironik ama siyasi partilerimizin hiçbirinin içinde demokrasi yoktur. Partilerimizin hiç birinde muhalif ve farklı seslere yer yoktur. Her şey parti liderlerinin iki dudağı arasındadır. Kendi partimiz dahi olsa, adil yönetilmiyorsa, bu duruma karşı çıkmalıyız. İşte bu ilkesel bir duruştur. Siyasi partilerin yanında ülkemizdeki tüm sivil toplum örgütlerinin işleyişinde de çarpıklıklar vardır. En basitinden futbol klüpleri, sendikalar ve esnaf odaları yönetimleri dahil tüm kurumlarımız birilerinin rant kapısı olmuştur. Sivil toplum örgütü liderleri de, parti liderrleri gibi delegeleri ve seçmenleri kendilerine bağlayıp koltuklarını ölene kadar garanti altına almışlardır. Ama artık ülkemizde ve dünyada süper kahramanlara ihtiyaç yok. Sadece gerçek anlamda bir kurumsallaşmaya ve işleyen bir sistemlere ihtiyaç var. Devlette, sivil toplum örgütlerinde ve hatta özel sektör kurumlarında… Kahraman ve kurtarıcı olmak isteyenlerden tek istediğimiz; "Gölge etmesinler yeter!"

Evet, tüm duyguları ve değerleri tüketen Hollywood, artık süper kahramanları da tüketmeye karar vermiş. Süper kahramanlardan birini kötü yaparak, adeta o kahramanı bozuk para gibi harcamış. Artık iyilerin dostu yetim, dul ve muhtaçların bacanağı, kötülerin düşmanı (ha, o bizim süper kahramanımız Gazman'ın sloganı idi, pardon) süper kahraman "Süpermen"i adeta tribünlere oynayan, aferim ve alkış bekleyen budala birine dönüştürmüş. Neyse ki filmin sonlarına doğru her iki süper kahraman, Batman ve Süpermen ortak ve iyi bir amaç için iş birliği yaptılar da durumu kurtardılar. Yoksa maazallah, iki süper kahramanın birbirine kırdırılacaktı. Neyse ki böyle dramatik bir son görmedik. Ancak yine de bu filmden çıkarılacak hisse: süper kahramanların da kötüleşebilecekleri, süper kahramanların da küçük hesaplar yapabilecekleridir. Özellikle tüm güçleri kendi üstünde toplayan süper kahramanların nasıl davranacaklarını kestirilememesidir. Süper kahraman olmuş liderlerin toplum ve insanlar tarafından kontrolünün mümkün olmamasıdır. O yüzden artık süper kahramanları savunmayı bırakmalı, işleyen sistemler kurmaya çalışmalıyız. Artık sorgulamadan süper kahramanların peşinden gitmek yerine sistem mücadelesi vermeliyiz. Artık sen-ben, sağcı-solcu, ilerici-gerici itişmesi ve kavgasını bırakmalı, tüm toplum kesimleri olarak asgari müştereklerde buluşmalıyız. Artık, birbirimizin hakkını savunmadığımız sürece, kendi haklarımızın garanti altında olmadığını görebilmeliyiz. Film konusundaki fikrimi sorarsanız; kötülerin de yabana atılmayacak bir felsefesi olabileceğini ortaya koyan bir önceki Batman filmi "Dark Knight"ın yanından bile geçemeyecek seviyede kötü idi.

Marcus Aurelius "Düşünceler"den

Bir felsefe blogu yapma iddasıyla ortaya çıkan "gafil ben", bu haftaki yazımı Marcus Aurelius'a ayırmaktan büyük bir mutluluk duyuyorum. Kendisini, fikirlerini, derin felsefesini ve sahip olduğu yüce ahlakı naçizane elimden geldiğince tanıtmaya çalışacağım.

 "Tanrım, bana değiştiremeyeceklerim karşısında sabır, değiştirebileceklerim karşısında güç ve cesaret, bu ikisini ayırmak için ise bilgelik ver!" sözlerinin sahibi Marcus Aurelius Antoninus Augustus (26 Nisan 121 – 17 Mart 180) 161 - 180 yılları arası Roma İmparatoru. 96 - 180 yılları arasında görev yapan "Beş İyi İmparator"dan sonuncusudur. Aynı zamanda en önemli Stoacı filozoflardan biri olarak kabul edilir. Marcus Aurelius zamanında Roma imparatorluğu henüz Hristiyanlık dinini kabul etmemiş olup çok tanrılı Pagan dini hüküm sürmekteydi. Ancak Stoacı filozoflar, en başında da Marcus Aurelius; mantık, düşünce ve felsefe yoluyla; kader, erdem, ilkeli bir yaşam, ahlak, iyilik...vb konularında bizim de inandığımız Hristiyanlık ve Müslümanlık inançlarındaki inanca çok yakın bir inanç sistemini bulmuşlar ve bunu tevekkülle kabul edip hayatlarına yansıtmışlardı. Marcus Aurelius, felsefesi ve düşünce sistemi, yazmış olduğu tek kitabı olan "Meditations" (Düşünceler) ile günümüze kadar ulaşmış, felsefe ve fikir dünyasında çığır açmıştır. Marcus Aurelius, "Düşünceler" de yaşam, hayatın anlamı, erdem, iyilik, mutluluk, an'ı yaşamak ve ahlak üstüne muhteşem tespitlerde bulunmuş ve tespitleri ilkeli yaşamının en temel öğeleri yapmıştır. Marcus Aurelius göstermiştir ki, hayatın anlamı, erdem, iyilik, mutluluk, an'ı yaşamak ve ahlak, insanın özünde bulunan evrensel değerlerdir. Herhangi bir dinin insanları zorlaması gerekmez. Yeter ki insan arasın, düşünsün ve istesin. Marcus Aurelius, ilkesel yaşamı ile yönettiği Roma İmparatorluğuna örnek olarak, yaşadığı çağları da aşarak günümüze kadar ulaşabilmiştir. Çok kudretli bir İmparator olmasına rağmen, en büyük isteği; küçük bir köyde inziva hayatı yaşamak olmuştur. "Herşey hızla yok oldu, unutuldu ve efsaneye dönüştü. Tabi bu eskiden ünlü olanlar için geçerli. Diğerleri ölür ölmez unutulmuşlardır. O halde sonsuza dek hatırlanma da neyin nesi? Kibirden başka bir şey değil." diyebilecek kadar alçak gönüllü olan bu kudretli İmparator ve filozof, yazdığı tek eseri "Düşünceler" ile ironik olarak felsefe, edebiyat  ve  bilim tarihine geçerek ölümsüzleşmiştir. İşte benim kendim adıma çok yaratıcı ve ufuk açıcı bulduğum muhteşem Marcus Aurelius felsefesinden bazı bölümleri, çağları aşıp gelen o meşhur kitabından bazı kesitleri, evrene ve doğaya dair, kadere ve mutluluğa dair, hayata, ve ölüme dair, insana ve erdeme dair ölümsüz sözlerini sizler için derledim. Umarım sizler de beğenirsiniz.

Yaşam & Ölüm

*Sabah uyandığında, ne kadar değerli ve ayrıcalıklı bir varlık olduğunu düşün. Nefes almak, düşünebilmek, tadına varmak ve sevmek için.

*Herşey hızla yok oldu, unutuldu ve efsaneye dönüştü. Tabi bu eskiden ünlü olanlar için geçerli. Diğerleri ölür ölmez unutulmuşlardır. O halde sonsuza dek hatırlanma da neyin nesi? Kibirden başka bir şey değil. Peki biz neye dikkat etmeliyiz? Doğru düşünmeye, kamu yararına, yalan söylememeye, herşeyin belli bir kaynaktan geldiğine inandığımız bir akla, ve yaptıklarımızın topluma yarar getirmesine dikkat etmeliyiz.

*Bir adamın korkması gereken ölüm değil, yaşamaya asla başlayamamasıdır.

*Kayıp ve ölüm, değişimden başka bir şey değildir. Ölüm, doğum gibi doğanın bir sırrıdır. Ölümü hor görme, hoş karşıla. Çünkü doğanın herşeyden çok sevdiği sevinci ve zevkidir o.

*Ölüm, sadece bizi arzularımızın kuklası olmaktan, zihnimizin kaprislerinden ve etimizin hizmetçisi olmaktan ayırır.

*Her birimizin yalnızca şimdiki zamanda, bu kısacık anda yaşadığını unutma. Geri kalan günlerimiz ya çoktan geçip gitmiştir ya da bilinmeyen gelecektedir. Dolayısıyla her birimizin yaşamı kısadır.

*Tarihe geri dön ve bir bak! Yükselen ve batan imparatorlukları gördüğünde, geleceği de görebilirsin.

*Ya bu dünyada yaşamayı sürdürürsün, ki buna artık alıştın. Ya da onun dışına çıkarsın ve bunu kendi isteğinle yaparsın; ya da ölürsün. Böylece işlevin sona erer. Bunun dışında başka seçenek yok. Öyleyse, yürekli ol!

*İşini, harcadığın çaba seni mutsuz kılıyormuş gibi, ya da acınma, yahut takdir beklediğin için değil, istediğin için yap. Kendini yapman gereken şeye ver ya da ortak yararın gerektirdiği gibi çekil.

Evrenin birliği

*Herşey birbirine bağlıdır ve herşeyi birbirine bağlayan bağ kutsaldır. Hemen hemen hiçbir şey insana yabancı değildir. Çünkü herşey birbirleriyle ilişkili olarak düzenlenmiş olup birlikte evrenin düzenini oluştururlar. Var olan bütün şeylerden oluşan bir tek dünya vardır. Onları kuşatan Tanrı tektir, öz tektir, yasa tektir. Tüm düşünen varlıklarda ortak olan us ve gerçek tektir.

*Duyarlı, evrendeki olguları derinden kavrayacak zekası olan bir insan, ikincil sonuçlar olarak ortaya çıkan şeyler arasında bile, kendine özgü bir çekiciliği olmayan neredeyse hiçbir şey bulamaz. Böyle bir insan, yabanıl hayvanların görkemli bir biçimde açılmış ağızlarına bakmaktan, ressamlarla yontucuların bunlara ilişkin betimlemelerinden duyduğundan daha az hoşnutluk duymaz. Dikkatli gözleriyle yaşlı bir erkekte ya da yaşlı bir kadında kendine özgü güzelliği algılayacaktır. Çocukların sevimliliğini algıladığı gibi, kendilerini herkese değil, yalnızca doğayı gerçekten sevenlere gösteren buna benzer daha birçok şeyin ayrımına varacaktır. 

*Doğa hiçbir durumda sanattan daha aşağı değildir, çünkü sanatlar doğayı yansılarlar. Bu böyle olduğuna göre, her bakımdan kusursuz olan ve herşeyi kapsayan doğayı hiçbir teknik yetenek aşamaz. Öte yandan, her sanat daha yüce olanların yararına daha aşağı olanları yaratır; evrensel doğa da aynı şeyi yapar. Adalet buradan kaynaklanır, bütün öteki erdemler de adalete dayanır. Çünkü ilgisiz nesnelere değer verirsek, ya da kolayca kandırılırsak, yargıda bulunmakta aceleci davranırsak, kararlı olmazsak, adil olamayız.

Zaman & An'ı yaşamak

*İnsan yaşlı da ölse genç de ölse, ölünce aynı şeyi yitirir. Şimdiki zaman insanın yoksun kalabileceği biricik şeydir. Hiç kimse sahip olmadığı bir şeyi yitiremez.

*Zamanın hızla akıp geçmesi karşısında yapılması gereken şey, “an”ı, “şimdi”yi yaşamaktır. Zamanın hızla akışı, insanın uçarken görüp gönül verdiği bir serçenin daha ona sevdalanır sevdalanmaz, kanat çırparak gözden yitip gidişine benzer.

*Eğer gerçekten sahip olduğumuz biricik şey içinde bulunduğumuz an ise ve sahip olmadığımız bir şeyi yitirmemiz de mümkün olmadığına göre, birisinin elimizden alabileceği tek şey; yaşadığımız andır.

*Zaman, olaylardan meydana gelen coşkun bir nehir ya da sel gibidir. Fakat herşey olanı gördüğümüz anda, aslında zaman geçip gitmiştir.

*Kendi kendini şimdiki zamana tutsak et! 

Mutluluk

*Erdemli insan mutlu olabilmenin bütün koşullarına sahiptir. Erdemsiz insan ise alışılmış anlamda nelere sahip olursa olsun, tümüyle mutsuzdur. Dolayısıyla mutluluk insanın doğma, yetişme ve yaşama koşullarına bağımlı değildir. Her insan doğal us yürütme yeteneğiyle iyi yaşama ulaşabilir. Değerlerinin doğruluğunun ya da yanlışlığının ölçüsü ise, kişinin duygusal denge ya da dengesizliğidir. Korku, tutku, üzüntü gibi duygusal çalkantılar erdemsizliğin göstergeleridir. Çünkü güçsüz ve kendi içinde bölünmüş bir zihinden kaynaklanırlar. Oysa her zaman iyiye sahip olan erdemli insan, dengeli ve dingindir. Sıradan insanları sarsan geçici olaylar onun erdemini etkilemez. Erdemli insan kendisinin ve başkalarının maddi koşullarını iyileştirmek için çalışır. Ancak bu eylemlerinin değeri, dışarıdan bakıldığında görülen başarısıyla değil, yöneldiği amacın erdemliliğiyle ölçülür.

*Yargısını usa ve dikkatlice düşünmeye dayandırdığında, daha da yenilmez olacaktır us. Bu nedenle, tutkulardan arınmış zihin güçlü bir kaledir. Çünkü insan sığınabileceği ve hiçbir zaman saldırıya uğramayacağı daha sağlam bir yer bulamaz. Bunu anlamayan yalnızca bir cahildir. Anlayan, ama ona sığınmayansa, mutsuzdur.

*Kendi mutluluğunuz sadece kendinize bağlıdır.

*Ruhunun yapmak istediği şeyleri yapmadığın için acı çektin.

*Kendisiyle uyum içinde yaşayan, evrenle uyum içinde yaşar.

*Mutlu bir yaşam için çok az şey gerekir. Hepsi de içinizde olup, düşünme şeklinizde gizlidir.

*Yaşamını mutlu ve erdemli geçir. Eğer tanrılar varsa ve adillerse; o zaman ne kadar dindar olduğunuza aldırmayacaklar, sizi iyi ahlaklı olduğunuz için kabul edeceklerdir. Eğer tanrılar varsa ve adil değillerse, o zaman onlara tapmanın bir anlamı olmayacaktır. Eğer tanrılar yoksa; ölmüş olacaksınız ama, sevdikleriniz tarafından hatırlanacak asil bir hayat yaşamış olacaksınız.

*İncinme duygunu reddet! Çünkü, incinme geçicidir.

*Mutlu bir yaşam, düşüncelerimizin kalitesi ile ilgilidir. O yüzden düşüncelerine göz kulak ol. Makul ve erdemli bir insan olman için uygunsuz kavramlardan uzak dur.

Erdem

*Bir dış nedenden ötürü üzülüyorsan, aslında canını sıkan bu değil, onun hakkındaki yargındır. Bu yargıdan her an vazgeçebilirsin. Ama seni üzen kendi karakterinden kaynaklanan bir şeyse, yargını düzeltmeni kim engelleyebilir? Aynı biçimde, seni üzen şey; doğru bulduğun bir eylemi yerine getirememekse, o, kendini üzüntüye kaptıracak yerde, niçin o eylemi yapmakta direnmiyorsun? “Ama yolumu kesen çok güçlü bir engel var.” O zaman üzülmemelisin, çünkü başarısızlığının nedeni senin usuna dayanmıyor. “Ama bu işi yapamazsam, yaşamamın hiçbir anlamı kalmaz.” Öyleyse, hedefine ulaşan birinin yaşamına son vermesi gibi yoluna çıkan engellere kin duymaksızın dingince ayrıl yaşamdan.

*Biri seni suçlar, senden nefret eder ya da binleri seni incitecek şeyler söylerse, ruhlarına yakından bak, ne tür insanlar olduklarını gör. Senin hakkında şöyle ya da böyle bir fikir oluşturacakları için kendine eziyet etmene değmediğini anlayacaksın o zaman.

*Soylu adam kendini, kendinden yüksekteki insanlar ile karşılaştırır. Fakat adi adam kendini, kendinden düşük olan insanlar ile karşılaştırır. Biri esinlenir, diğeri hırslanır.

*Senin alışkanlık edindiğin düşüncelerden ibaret olman gibi, zihninin oluşturduğu bir karakter olacaksın. Çünkü ruh, düşüncelerin renkleri ile boyanmıştır.

*Bir adam hırslarından daha büyük değildir.

*Öfkenin sonuçları, nedenlerinden çok daha üzücüdür.

*Tüm zaferlerin sırrı, bariz olmayan şeyleri düzenlemede yatar.

*Ruhu, olayların gidişatıyla sıkmayın. Olayların gidişatının sizin sıkıntınıza ihtiyacı yoktur.

*Algılarını, isteklerini ve içgüdülerini sona erdirirsen ruhun özgürdür.

*Güç zihninizdedir, dışarıda bir yerlerde değil. Bunu anladığınızda dayanıklılık gücünüzü de bulacaksınız.

*İç'e bak. İç'i yeterince kazabilirsen iyilik çeşmesine ulaşırsın.

*Yaşam sanatı, danstan çok bir güreşe benzer.

*En büyük intikam, affetmek ve incitene benzememektir.

*Her gününü sanki son günmüş gibi yaşa!

*Biz, başkalarına iyilik yapma konusunda, bir atın koşması gibi veya arıların bal yapması kadar doğalca yapmalıyız bunu.

*Kim kendiyle uyum içinde yaşarsa, o kişi evren ile de uyum halindedir.

*Hayat iyi yada kötü değildir. Fakat sadece iyi ve kötünün olduğu bir yerdir.

*Yoksulluk bütün suçların anasıdır.

*Bilge kişiye göre hayat bir problemdir, cahil kişiye göre ise bir çözüm.

Kader

*Tanrım, bana değiştiremeyeceklerim karşısında sabır, değiştirebileceklerim karşısında güç ve cesaret, bu ikisini ayırmak için ise bilgelik ver!

*Kaderin seni bağladığı şeyleri ve seni bir araya getirdiği insanları tüm kalbinle kabullen. Hangi şey senin için örülmüş olan kaderden daha çok sana uyabilir ki!

*Efendisinden kaçan, kaçak bir köledir, ama bizim en üstün efendimiz yasadır. Bu nedenle ona aykırı davranan kişi kaçak bir köledir. Bunun gibi, kendini acıya, öfkeye, korkuya kaptıran, herşeyi yöneten yani herkese payına düşeni veren yasa tarafından belirlenen şeylerin olmamış olmasını, olmakta olmamasını, ileride olmamasını isteyen kişi de. Sonuç olarak, korkan, acı çeken ya da öfkelenen kişi de kaçak bir köledir.

*Olaylara kendi özgür istemiyle boyun eğme yetisinin yalnızca ussal bir yaratığa bağışlandığını, oysa bütün ötekiler için boyun eğmenin mutlak bir zorunluluk olduğunu da düşün.

*Havaya atılan bir taş için ne yeniden yere düşmek kötü bir şeydir, ne de yükselmek iyi bir şey.

*Gerçekleşen herşey, gerçekleşmesi gerektiği gibi gerçekleşir. Dikkatle incelediğinizde bunun böyle olduğunu görürsünüz.

*İnsanın başına kaldıramayacağı hiçbir şey gelmez.

*Sağlıklı bir göz, görülebilen herşeyi görebilmelidir. "Yalnızca iyi olan şeyleri görmek istiyorum" diyemez. Çünkü bu ancak hastalıklı bir gözün durumudur. Sağlıklı bir kulak ve sağlıklı bir burun, işitilebilecek ve koklanabilecek herşeyi algılamalıdır.

İnsanlar & Dürüstlük:

*“Sana dürüst davranmak istiyorum” diyen kişi, nasıl da yozdur, nasıl da ikiyüzlüdür. Sen ne yapıyorsun arkadaş? Bu sözlere ne gerek var? Gerçek kendiliğinden açıklığa kavuşacak. Gerçek, yüzünde yazmalı, sesinde yankılanmalı, gözlerinde parlamalı. Tıpkı sevilenin, sevenin gözlerinde herşeyi hemen okuması gibi. Basit ve dürüst insan tam anlamıyla böyle olmalıdır. Tıpkı yabanıl biri yanına yaklaşır yaklaşmaz, ister istemez onun hemen ayrımına varan biri gibi. Ama basitmiş gibi görünmek, tıpkı kılıç gibidir. Kurdun kuzuya gösterdiği dostluktan daha kötü bir şey yoktur. En çok bundan kaçın. İyi, içten, sevecen bir insanın bu niteliklerini gözleri açığa vurur, bunlar senin gözünden kaçmaz.

*İnsanın herkesten çok kendisini sevmesine, gene de kendisinin kendi hakkındaki yargısına başkalarınınkinden daha değer vermesine sık sık şaşarım. Hiç kuşku yok, bir tanrı ya da akıllı bir öğretmen karşısına çıkıp, zihninde belirir belirmez yüksek sesle dile getiremeyeceği hiçbir şeyi tasarlamamasını, düşünmemesini buyursaydı, bir gün bile katlanamazdı buna. Böylece, yakınlarımızın bizim hakkımızda düşündüklerine, bizim kendi hakkımızdaki düşüncelerimizden çok daha fazla saygı duyuyoruz.

*Birisine bir iyilik yaptığında ne bekliyorsun? Doğru şeyi yaptığından ötürü hoşnut olman ve bu iyiliğin karşılığını beklememen gerekmez mi?

*İnsanlar birbirleri için yaratılmıştır. Ya onlara doğru yolu göster ya da onlara karşı anlayışlı ol.

*Birisinin hatasına öfkelendiğinde derhal kendine bak ve kendinin de nasıl hata yaptığını düşün; örneğin iyinin paraya ya da hazza ya da bir parça şöhrete eşdeğer olduğunu düşünmen gibi... Bunun bilincine vardığında, özellikle de seni öfkelendiren kişinin gergin olduğunu ve yapabileceği pek başka bir şey olmadığını ayrımsadığında öfkeni hemen unutursun.

*Sizi sözünden dönmeye, öz saygınızı yitirmeye, birinden nefret etmeye, şüphe etmeye, küfür etmeye, iki yüzlü davranmaya, etrafında duvar ve perde isteyen her hangi bir şeyi arzulamaya sürükleyen şeyi asla yararlı görmeyin. 

Bazı Meslekleri Yüceltirken, Bazılarını Küçümsemek

Bazı Meslekleri Yüceltirken, Bazılarını Küçümsemek

İçimizdeki ayrımcılığın en görünür vechesi, bazı meslekleri aşırı yüceltirken, bazı meslekleri ise küçümsemek ve aşağı görmektir. Bu konuda anlatılan çok güzel bir fıkra vardır. Vücudun azaları kendi aralarında vücudun hangi organının en değerli olduğu üzerine tartışıyorlarmış. Her organ kendisinin vücudun en değerli organı olduğunu iddia ediyormuş. Beyin; "Tabii ki en önemli organ benim. Tüm bedeni sinir ağları ile ben yönetirim."demiş. Kalp buna karşı çıkmış."Elbette en değerli organ benim. Çünkü beyin dahil tüm organlara, onların hücreler için gerekli olan kanı ben pompalarım. Ben kan pompalamazsam hepiniz bitersiniz!" demiş. Mide ise; " hayır, en önemli organ benim. Çünkü tüm beden ve hücreler ihtiyaç duydukları gıda ve besinleri ancak benim aracılığımla alabilir. Ben olmazsam, tüm beden açlıktan ölür!" demiş. Buna akciğer karşı çıkmış ve en önemli organın kendisi olduğunu iddia etmiş. Bu tartışmayı uzaktan izleyen popo ise sessiz sakin tartışmayı takip edip herkesin sözünün bitmesini beklemiş. En sonunda tartışma devam ederken, "durun bakalım lan! Bedenin en önemli organı benim" demiş. Diğer tüm organlar popo'ya dönüp katıla katıla gülmeye başlamışlar. "Ne, sen misin? Sen zurnanın son deliğisin. Sen nasıl en önemli organ olabilirsin ki!" diye alay etmişler. O da; "görürsünüz siz." diyerek tüm dışkılama faaliyetlerini durdurmuş. 1. gün bir şey yokmuş. Fakat 2. gün vücutta sıkıntılar baş göstermeye başlamış. Artık 3. gün vücut şişmeye, morarmaya ve dayanılmaz bir şekilde ağrımaya başlamış. 4. gün tüm organlar popoya gidip özür dilemişler. " Ya ne olur sen bizi affet! Evet, kabul ediyoruz vücudun en önemli organı sensin! Ne olur faaliyetlerini bir an önce başlat. Yoksa hepimiz öleceğiz! " diye yalvarmışlar. Ve popo da böylece krallığını ilan etmiş. Hiçbir organımız bir diğerine üstün olamaz. Bunu en iyi hasta olduğumuzda anlarız. Bırakınız organlarımızı, bir tırnağımızda bir sorun olsa, tüm aklımız fikrimiz ve tüm dikkatimiz orada olur. Adeta, en önemli organımız tırnağımız olur. Aynı şekilde bizler de bireyler olarak toplum yaşantısı içinde büyük bir mekanizmanın küçük dişlileri veya organlarıyızdır. Bir dişli olmazsa, o eşsiz mekanizma da çalışmaz. Her mesleğin kendine özgü zorlukları ve önemi vardır. Ancak bizim toplumumuzda doktorluk, diş hekimliği, eczacılık, mühendislik, gazetecilik, televizyon ve medya sektörü çalışanı gibi bazı meslekler yüceltip göklere çıkarılırken, bazı meslekler ise küçük görülür. Bu mesleklerin başında çobanlık, amelelik, çöpçülük, hamallık gibi genel olarak çiftçilik ve bedenen çalışılan meslekler gelir. İşçilik, tamircilik, el işçiliği, garsonluk, taksicilik, şoförlük, kasiyerlik de küçümsenir. Hatta içlerinden amelelik bir hakaret sıfatı olarak kullanılır. "Amele sümüğü gibi" yada "Bir çobanın oyu ile benim oyum bir mi?" ifadeleri, aşağılamanın ve o kişilere üstten bakmanın dışa vurumudur. Bu meslekler alenen veya üstü kapalı olarak aşağılanır, küçük görülür. Bu durum özellikle ülkemizdeki seçkincilik anlayışının genel bakış açısıdır. Halbuki aşağılanan o meslekler olmasa ve küçümsenen o işi yapan insanlar olmasa, o insanlar çalışmasa çalışmasa tüm toplum sistemi çöker. Eğer çiftçi toprağı ekmese, biçmese, hayvanları yetiştirmese tüm toplum bu durumdan etkilenir. Eğer küçümsenen ve burun kıvrılan ameleler ağır işleri yapmasalar, çöpçüler çöpleri toplamasa, caddeleri süpürmese, diğer küçümsenen işler yapılmasa hiç bir proje tamamlanamaz ve şehirlerimizi, caddelerimizi, sokaklarımızı pislik götürür ve tüm toplumun işleyişi bozulur. O zaman, peki bu neyin küçümsemesi? Ancak, görülüyor ki toplum olarak içimizdeki ayrımcılık merakı ve görünmez bir kast sistemi (alt tabaka-üst tabaka algısı) genlerimize kadar sinmiştir. Bu duruma örnek olarak, aşağıda yaşanmış gerçek bir hikaye paylaşacağım.

Çalıştığım şirkette sevdiği vizyoner bir taksici ile tanışmıştım. Kendisi kısa sürede şirketimiz içinde ünlü olmuştu. Çünkü kendisi, alışıldık bir taksici profilinde bir kişi değildi. Üniversite mezunu, yabancı dil bilen, eğitimli, bilgili, görgülü ve çok yardımsever bir insandı. Aracına tertemiz bakardı. Yurtdışından yabancı bir misafir karşılanacaksa herkes bu taksici arkadaşı arayarak misafirini onun karşılamasını istiyordu. Bu sayede bu taksici arkadaşın ülkemizde yaşayan yabancılardan da oldukça geniş bir müşteri kitlesi oluşmuştu. Hava alanı yada uzak bir yere gidilecek veya dakiklik gerektiren önemli bir durum olduğunda herkesin aklına bu taksici arkadaş geliyor, herkes onu çağırıyordu. Bir gün ben de bu taksici arkadaşı hava alanı transferi için çağırdım. Yolda kendisi ile çok güzel ve samimi bir sohbete tutuştuk. Kendisi, bana başından geçen şu olayı anlattı. Soğuk bir İstanbul kışında bir gün, bir yabancı müşteriyi İstanbul'daki evinden alıp yapılacak bir iş görüşmesi için İstanbul Boğazı kenarında lüks bir restoranda götürmek üzere çağrılmış. Taksici, misafiri ile sohbet ede ede müşterisini, Boğaz kenarındaki buluşma noktası olan restorana ulaştırmış. Müşterisi olan bu yabancı misafir dönüş için 1-2 saat beklemesini söylemiş. Ancak bir an duraksayan yabancı müşteri taksici arkadaşa İngilizce olarak: "Hava buz gibi Neden sen de benimle gelmiyorsun? Zaten çok önemli bir konu da değil." diyerek kendisini ısrarla içeriye davet etmiş. Taksici arkadaş istemeyerek ve mahcup bir vaziyette daveti kabul etmek zorunda kalmış. Beraberce yabancı müşteri ve diğer buluşacakları Türk beyefendi için ayrılmış olan masaya oturmuşlar. Türk beyefendiyi beklerken sohbet etmeye devam etmişler. Çok geçmeden o bey de teşrif etmiş. Tabii taksiciyi tanımadığı için onu yabancı misafirin yanındaki yabancı misafiri zannetmiş. Taksiciye karşı oldukça sıcak davranmış. Fakat bir süre sonra yabancı olan müşteri, yanındaki arkadaşı Türk ve taksici olduğunu belirterek kendisiyle tanıştırınca, bizim beyefendinin suratı birden bire değişmiş. Bunu fark eden taksici arkadaş da bu durumdan rahatsız olup dışarı çıkmak istemiş. Ancak yabancı olan buna müsaade etmemiş. Çok ısrar ederek kendisinin de masada onlarla beraber kalmasını rica etmiş. Ben bu olayı duyduğumda ne çok üzülmüş, içimizdeki görünmez kast sisteminin ne kadar yaygın olduğunu düşünmüştüm. Ne kadar acı bir durumdur ki, bir yabancı bir insan bir Türk taksici ile oturup bir şeyler yemeye içmeye, sohbet etmeye gocunmuyor, fakat kendi insanımız kendi öz insanını küçümsüyor, onu sohbetine, muhabbetine ve sofrasına ortak edemiyor!

Çevrenize bakın, hiç mutlu garsonlar, mutlu taksiciler, mutlu kasiyerler, mutlu temizlik işçileri, mutlu servis şoförleri, tamirciler, mutlu fabrika işçileri görüyor musunuz? Ben göremiyorum, muhtemelen siz de göremezsiniz. Ancak bu popüler olmayan işleri yapan insanlara layık görülen asgari ücreti düşündüğünüzde, o geniş halk kitlesinin mutsuzluğunu anlayabilirsiniz. Ülkemizin çoğunluğu meslek lisesini bitirip iş hayatına atılınca, açlık sınırının çok altında olan asgari ücrete mahkum edilmiş olarak çalışma hayatına katılıyor. Hem de tüm ömrü boyunca! Bir insan yıllarca ülkemizdeki asgari ücretle nasıl insanca yaşayabilir, geleceğe nasıl güvenle bakabilir? Hele bir de kira ödüyorsa, psikolojik bunalımlar ve gelecek endişesine kapılmadan evinin, ailesinin geçimini nasıl sağlayabilir? Bu insan çocuklarına nasıl daha iyi eğitim sağlayabilir? Bu insan nasıl ev, araba sahibi olabilir? Bu insan nasıl sinemaya, tiyatroya, konsere gidebilir? Ben yurt dışına çıktığım zamanlarda çoğunlukla birilerine hizmet etmenin zevki ve mutluluğuyla işlerini neşe içinde yapan garsonlar, taksiciler, işçiler, kasiyerler, memurlar gördüm. Özellikle de garsonların güler yüzlü pozitif enerjilerini hemen fark etmişimdir. Siparişi alırken, servis yaparken, arada bir gelip her şeyin yolunda olup olmadığını, varsa ilave ihtiyacımızı sorduklarında onların pozitif enerjilerinden dolayı büyük mutluluk duymuşumdur. Hatta aynı mekana 1 yıl, 2 yıl sonra gidip aynı garsonlar ve çalışanları gördüğümde ise sanki bir yakınımı görmüş gibi olurum. Böyle mutlu garsonları ve çalışanları gördüğümde, neden bizde hep mutsuz, asık suratlı, kaba garsonlar ve çalışanlar olduğunu düşünmüşümdür. Aslında çalışan kesimin mutsuzluğunun esas nedenini de hemen tahmin ederim. Garsonlar gibi; tüm hizmet sektöründe çalışan kesimlere de doğru düzgün maaş verilmediği gibi, köle gibi çalıştırıldıkları için bu durum çalışanların yüzlerine ve enerjilerine de yansır. Bu nedenle bizde mutlu garson, mutlu kasiyer, mutlu fabrik işçisi görme şansınız azdır. O insanlara çoğunlukla da asgari ücret layık görüldüğü için, insanlar da çalıştıkları iş yerlerinde en küçük bir sorun yaşadıklarında yada daha iyi bir teklif aldıklarında iş değiştirirler. O yüzden ülkemizde herhangi bir restorana 2. veya 3. defa gittiğinizde sirkülasyondan dolayı aynı garsonu görme ihtimaliniz azdır.

Birçok alt ve üst yapı çalışmasının en temel değeri olan, en zor işleri yapan amelelerde yani inşaat işçilerinde ise durum daha fecidir. Yaz-kış, yağmur-çamur, kar,sıcak, nem demeden bedenleri ile dış ortamda ve şantiye ortamında çalıştıkları halde hak ettikleri yüksek ücreti alamadıkları gibi, işlerinin prestiji de yoktur. Halbuki bu durum; Avrupa'da tam tersidir. Almanya'da bedence çalışma gerektiren ağır işlerde, pis veya tehlikeli işlerde çalışan insanlar, okumuş olan insanlardan, doktorlardan, mühendislerden, öğretmenlerden daha fazla para kazanırlar. Çünkü bedenen çalıştıkları, tehlikeli ve pis işlerde yıprandıkları için… Aslında doğru ve adil olan da budur. "Kafalıyım ama amele olacağım." Bu sözü Almanya'da iş bulma kurumuna meslek eğitimi almak ve iş hayatına atılmak isteyen gençlerin başvuru kuyruğunda beklerken, bir tv kanalının röportaj için mikrofonu uzattığı bir Türk gencinin ağzından duymuştum. "Aslında kısaca derslerde başarılıyım ancak boşu boşuna okuyarak dirsek çürümeye gerek yok. Amelelik yaparak zaten doktorlardan, mühendislerden daha fazla para kazanabileceğim" demek istiyordu. Yine hayatımın bir döneminde işim gereği 2-3 haftalık dilimler halinde, çeşitli kereler İngiltere'de geçirme şansı yakalamıştım. Her gün otelimizden, çalıştığımız şirkete aynı taksici Bob ile gelip giderdik. Bob ile bir hayli samimi olmuştuk. Konuştukça Bob'un çok bilgili ve çok kültürlü bir insan olduğunu öğrendik. Hatta Bob'un her yıl yurtdışında ailesi ile birlikte tatil yaptığını, ayrıca kendisinin Londra'daki ünlü müzikallere ve operalara gittiğini öğrendiğimizde çok şaşırmıştık. Hem kazanç, gelir hem de profil ve vizyon olarak ülkemizdeki taksici meslek grubu ile bağdaştıramadığımız, şaşırtıcı bir olaydı. Halbuki şaşılacak bir şey değildi bu. Gayet normal olan bir şeydi. Hepimiz insandık. Hepimizin hakça, adilce, müreffeh olarak yaşamaya hakkı vardı. Hiç bir insanın hiç bir insana üstünlüğü olamayacağı gibi, hiç bir mesleğin hiç bir mesleğe üstünlüğü olamazdı. Fakat bizim toplumumuzda ayrımcılık ve sınıfsal arımlar genlerimiz kadar işlemiştir. Almanya'da, İngiltere'de bir müdür, bir kafeterya çalışanı ile, temizlikçi ile, işçi ile, taksici ile oturup kalkabiliyor, Pub'da oturup birşeyler içip sohbet edebiliyorsa biz bunu neden yapamıyoruz? Neden bazı insanları ve bazı meslek gruplarını bazılarından küçük görüyoruz? Elbette akademik kariyerin maaş ve hayat standartlarında bir farkı olmalı ancak okuyan ve okumayan arasında bu kadar fark olması hiç doğal değil. Okuyan insana insanca yaşamı layık görürken, okumayana köleliği layık görmek hiç de adil değil!

Ülkemizde Hayvan ve İnsan Olmak & Timsah Osman'ın Hazin Hikayesi

Ülkemizde Hayvan ve İnsan Olmak & Timsah Osman'ın Hazin Hikayesi

Sokak hayvanları yolda bizimle yada herhangi bir insanla karşılaşınca korkup yollarını değiştirirler hiç fark ettiniz mi? Sokak köpeği yada kedisi fark etmez, insan görünce, görünce sanki şeytan görmüş gibi kaçarlar. Çünkü insanlardan, (insanlarımızdan) korkuyor ve kaçıyorlardı. Halbuki zaman zaman çıkma fırsatım olduğu yurtdışı gezilerinde, vahşi hayvanların insanlardan hiç korkmadıklarını ve hiç kaçmadıklarını fark edip şaşırmıştım. Örneğin Londra'da parklarda, kanal kenarlarında güvercinler, ördekler, kuğular gibi bir çok hayvan ile karşılaştım. Neredeyse yanlışlıkla üstlerine basma aşamasına geldiğim halde, hayvanlar insanlara olan güvenlerinden dolayı hiç kaçmıyorlardı. Londra parklarında ve kanal kenarlarında kafasını 180 derece arkaya çevirerek huzurla uyuyan ördekler, güven içinde dolaşan kazlar, asalet içinde yüzerek yanınızdan geçen kuğu çiftleri, ansızın titrek, ürkek tavırlarla ağaçlardan inip yanınıza gelerek sizden fındık, fıstık, yemiş isteyen şirin sincaplar, sokaklarda, caddelerde, metroda insanlarla beraber yürüyen, parklarda ayak altında huzur içinde uyuyan ve insandan kaçmayan güvercinler gördüm. Soğuk kış gecelerinde yiyecek bulmak için rahat rahat şehre, caddelere, sokaklara kadar inen tilkiler gördüm. Bunlar Londra parklarında, Thames kanalı kenarlarında, doğayla barış içinde inşa ettikleri yerleşim yerlerinde yürürken, koşarken hissettiğim huzurun ve güven duygusunun aynı şekilde orada yaşayan hayvanlarda da olduğunu fark etmeme sebep oldu. O sırada bizim ülkemizde insan görünce sanki şeytan görmüş gibi kaçan hayvanları düşündüm. Bu konu üstüne biraz düşündüğümde tarihte Anadolu topraklarında yaşamış bir çok vahşi hayvanın neslinin erkenden tükenmesinin nedenin de aynı ortak sebebe dayandiğını fark ettim. Zira, eski zamanlarda yaşadığı bilinen Anadolu Kaplanı ve Pars'ı gibi bir çok vahşi hayvan türünün nesli de tükenmişti. Bu topraklarda yaşamış olan dağ keçisi, ceylan ve geyik gibi av hayvanlarının da soyu tükenmişti. Tüm bunların en başta gelen nedeni; vahşi hayvanların bizim toplumumuzda tehdit olarak algılanmasıydı. O yüzden vahşi hayvanlar avlanır, yok edilirlerdi. Örneğin bir yılan görüldüğü yerde öldürülür. Çünkü, yılanın başının daha küçükken ezilmesi gerektiğine dair atasözümüz vardı. Diğer eti yenebilen hayvanlar ise zaten eti yada derisi için avlanıyorlardı. Bu yüzden Anadolu da yaşamış olan birçok hayvan türünün nesli hızla tükenmiştir. Yine kuşlar, ördekler, kazlar pek hayvan türü ülkemizde insanlara yanaşmazlar. Çünkü, eğer insana yanaşırlarsa tekme yeme, kulağı kesilme, hırpalanma riskleri olduğunu bilirler. Bu konuda bir yakınımdan dinlediğim bir olay bende derin üzüntü uyandırmıştı. Kocaeli Gölcük'de kuşların üreme alanı ve yuvası sayılabilecek bir yerde kuğular sırf öldürülmek amacıyla vurulmuşlardı. Bilenler bilir, Gölcük deresinin eski Seka fabrikasının olduğu yerde İzmit körfezine döküldüğü yerde küçük bir lagün vardır. Bu lagünün etrafında tel örgü vardır. Yani insanların içeriye girme imkanı yoktur. Bir zaman bu tel örgülerin getirdiği koruma sayesinde bu lagün, karabataklar, kuğular, yaban ördekleri, martılar...vb türlü türlü birçok kuş türünün geldiği, beslendiği ve ürediği adeta küçük bir kuş cennetine dönüşmüştü. Fakat bir gün öğrendik ki; bir kendini bilmez avcı, tel örgülerin ardından silahını ateşleyerek o nadide kuğular dahil bazı kuşları avlamış. Aslında belki de avlamak değil, sadece öldürme zevkini tatmin etmiş bir hastalıklı bünye demek gerekir. Çünkü kuğuların eti yenmediği gibi, vurduğu hayvanları tel örgüler ile çevrili yerden içeriye girerek alma ihtimali olmadığını biliyor. Ama vuran kişiyi bulma ve yargılama yönünde yetkililerin bir çaba gösterdiğini duymadım. Kuğu öldürme zevki de bizim milletimize mahsus bir şey sanırım. Yine güzel ülkemizde başka bir kuğu öldürüp yiyen kişinin kuğunun etinin lezzetli olmadığı hatta ishal yaptığına dair haberini gazetelerden öğrenmiştim. Yine Hatta İngiltere'de bir parkta kuğu öldürüp yiyen kişinin Türk çıkmasına hiç şaşırmamıştım. Kraliçeye ait olan bir hayvanı öldürmek suçlaması (İngiltere de kamuya ait ortak kullanılan tüm mallar, parklar, yollar, hayvanlar...vb İngiltere hukukunda kraliçeye ait görünüyormuş) ile dava açılan kişi savunmasında, kuğuların kraliçeye ait olduğunu bilmediğini, sadece aç olduğu için kuğuyu öldürüp yediğini, hatta kuğunun bir kısmının hala buzdolabında olduğunu belirtmişti.

Belki de daha çocukken yavrularımıza hayvan sevgisini aşılamamız gerekiyor. Daha küçüklükten çocuklarımıza, hayvanlarımıza,  sokak hayvanlarına eziyet etmenin yanlışlığını aşılamamız gerekiyor. Osho, "Hayvan gözüne bakarsanız, Tanrı'yı orada görebilirsiniz." der. Yani, "Yaratılanı sevmek, Yaratan'dan ötürü." durumu. Yani, hayvanları sevmeyen kişilerin, insanları da sevemeyeceği gerçeği... Ancak maalesef,  insanlar kendilerinde olmayan ışığı başkalarına yansıtamıyor, kendilerinde olmayan sevgiyi de çocuklarına da aktaramıyorlar. Zira, medyada sık sık sokak hayvanlarına eziyet eden, döven, tekme atan, işkence eden insanların haberlerini görüyoruz. Kedilerin kuyruklarına teneke bağlayan çocuklarımızın haberlerini, kendi hayvanlarını vahşice döven, işkence eden insanların haberlerini alıyoruz. Bir defasında ailece tatile giderken arabayla şehirlerarası yolda, bir köyün yakınlarından 100 km hızla geçerken bir an, eşeğini kürek sapıyla döven bir köylüyü görünce, hepimiz hem dehşete kapılmış hemde çok üzülmüştük. Hepimizin tüm tatil keyfi kaçtığı gibi, o eşeğe yardım edememenin üzüntüsünü içimizde yaşamıştık. Öyle ya, daha kendi insanlarını şiddetten koruyamayan bir ülkede hayvanlara karşı şiddeti ve eziyeti şikayet edebileceğimiz hiçbir kurum yoktu. Maalesef ülkemizde yabani hayatı korumaya dair bir bilinç çok az olduğu için; devletin vahşi yaşamı koruma refleksi de hiç gelişmemiştir. Bu yüzden, yabani hayata zarar verenlere, hayvanları öldürüp, eziyet edenlere karşı da sistemli bir cezalandırma yoktur. Hayvanları korumaya dair kurulan dernekler de yetersiz kalmaktadır. Örneğin bahçesine uçamayan yavru bir Kartal düşen yakın akrabam, bu hayvanın uçabileceği zamana kadar tutulabileceği ve tedavi edilebileceği bir kurum veya muhatap bulamamıştı. Belediye vahşi hayvanlar ile ilgilenmediklerini söyleyip, kendisini orman işletmesine yönlendirmiş, onlar da ilgilenmediklerini söyleyip, özel bir hayvanat bahçesine yönlendirmişler. Oraya da ulaşamayınca kendi imkanlarıyla hayvanı uçurmaya çalışmışlardı.

 

Timsah Osman'ın Hazin Hikayesi

Bana bu hikayeyi çok sevdiğim bir arkadaşım anlattı. Kendisi bu gerçek ve yaşanmış olayı televizyonda bir haber programında izlemiş ve bana Timsah Osman’ın hikayesini anlatmıştı.  Olay, bir Anadolu kasabasındaki bir insanının bir timsah beslemeye heves etmesi şeklinde başlıyor. Sonra bir şekilde bir timsah yavrusu edinip köydeki evinin akvaryumunda beslemeye başlıyor. İsmini de Timsah Osman koyuyor. Timsah Osman büyüdükçe doğal olarak akvaryuma sığmaz hale geliyor. Artık timsah evin banyosunda ve küvette tutulup orada beslenmeye başlanıyor. Gel zaman, git zaman Timsah Osman iyice büyüyüp küvete de sığmaz hale gelince, sorumsuz sahibi artık onu evde besleyemeyeceğini anlayıp, köyün deresine salıyor. Tabii köyün deresi timsahın akrabalarının yaşadığı Afrika, Amerika veya Asya ırmakları kadar zengin değil. Anadolu kasabasının küçük deresinde yeterli yiyecek yok! Zavallı Timsah acıkınca her gün dereden çıkıyor ve köy kahvesinin önüne gelip ağzını açarak kahvede okey ve pişti oynayan umursuz insanlarının insafa gelip de ona yiyecek bir şeyler atmalarını sabırla bekliyor. Artık Timsah Osman'ın kahvenin önüne gelmesi ve oradan atılacak bir yiyecek artığı veya kuru ekmeğini beklemesi, her gün yaşanan ve kanıksanan bir olay halini alıyor. Bu haber çekildiğinde, kahvede oyun oynayanlar, gülüşüp sohbet edenler timsahın dışarıda aç be aç beklemesini o kadar kanıksamışlar ki, timsahın geldiğinden ve yiyecek beklediğinden habersiz, umursuzca gülüşerek oyularını oynamaya devam ediyorlar. Sizce de hazin bir hikaye değil mi? O, yaşadığı nehrin hakimi, o etrafına korku salan kudretli timsah, bir Anadolu kasabasında, bir kahvenin önünde Timsah Osman olarak, ağzını açmış bir vaziyette köylülerin insafa gelerek ona bir kuru ekmek, bir yiyecek artığı vs. bir şey atmalarını bekliyor. Belki o Timsah, yani Timsah Osman ağzını açmış bir şekilde yiyecek beklerken gerçekten "timsah gözyaşı" döküyordur, kim bilir!

Ve ülkemizde insan olmak... Güzel ülkemizde iyi insan olmak da maalesef en az hayvan olmak kadar zordur. Eğer kurallara uyan, başkasının hakkına saygı duyan fakat aynı şekilde diğer insanlardan da bunu bekleyen biriyseniz bu ülkede işiniz çok zordur. Çünkü ülkemizde insanın insan onuruyla yaşaması zordur. Gün içinde mutlaka bir tehditle, türlü haksızlıklarla ve hak gaspı ile karşılaşırsınız. Kuyrukta beklerken önünüze girmeye çalışanlar, her yerde tanıdığını, hemşerisini kullanarak öne geçmeye ayrıcalık elde etmeye çalışanlar, kaba gücünü veya ekonomik gücünü kullanarak istediğini yaptırmaya çalışanlar her gün karşılaştığımız sıradan olaylardır. En azından trafikte bir gün içinde onlarca hak gaspı ve ölüm tehlikesi ile karşılaşırsınız. Birileri mutlaka hakkınıza yada canınıza kast ettiğinde Türkiye'de kurallara uyan bir vatandaş olmanın sızısını içinizde yaşarsınız. Bir devlet dairesinde veya hastanede de işiniz olduğunda da benzer duygulara kapılabilirsiniz. Saf, salak, kör taklidi yaparak uzun kuyruğun önüne, bekleyenlerin önüne geçen yüzsüz vatandaşlarımızı gördüğünüzde, memur, şef, müdür ve hatta bir hademe olan tanıdığı ile göstere göstere sırada bekleyen onlarca insanın önüne geçen birini gördüğünüzde bu güzelim ülkenin vatandaşı olduğunuza içerlersiniz. Ve maalesef, içinizden kınamak dışında hiçbir şey yapamazsınız. Vergisini düzenli ödeyenler de düzenli olarak aldatılır ve enayi yerine konulurlar bu güzel ülkede. Çünkü her birkaç yılda bir, vergilerini ödemeyen, yüzsüz ve asalak insanlar için vergi affı çıkar, zamanında ödeyenler ise ödedikleri ve saf vatandaş oldukları ile kalırlar bu ülkede. Üstelik, bu saydığım haksızlıklar, zorbalıklar ve kural tanımamazlıklar en basitleridir. Güzel memleketimizde çok daha büyük hak gasplarına rastlamanız kaçınılmazdır. Peki, Avrupa'lılar kendi ülkelerinde birbirlerine, doğaya ve hayvanlara karşı saygılı, adil ve yaşanabilir ülkeler kurabildikleri halde, bizler neden böylesi sistemler kuramıyoruz hiç düşündünüz mü?

Kader ve Kadercilik

Kader ve Kadercilik

 

 Coğrafya kaderdir.

Kader, tüm hayatın ezelde Levhi Mahvuz’da yazıldığı şekliyle hiç değişmeden akmasıdır. Kaderin değişmeyeceği Kur’an da ve diğer bazı kutsal kitaplarda belirtilmiştir. Kader, evrenin yaratılış anından beri geçmişte olmuş olan tüm olayları ve gelecekteki olacak tüm olayları kapsar. Hayatın akışı sırasında evrendeki her şey kaderde yazıldığı şekliyle gelişir. Gerçekleşen her olay, gerçekleşmesi gerektiği şekliyle cereyan eder.  Ve insanın başına gelenler, kaderinde yazıldığı şekilde gerçekleşir. İnsanlar kararlarını ve seçimlerini, kaderlerinde yazılı olduğu şekliyle, yani seçmek zorunda oldukları haliyle seçerler. Kaderin dışına çıkmak imkansızdır. Kaderin sosyoloji ve felsefe bilimlerindeki adı determinizmdir. Kader veya bilimsel tabiriyle determinizmde insanın yaptığı seçimlerin nasıl gerçekleştiği açıklanır. İnsanın hayatın akışı sırasında aldığı kararlar zihninde oluşan elektro kimyasal süreç içinde otomatik olarak gerçekleşir. Evrendeki her şey gibi, zihin de fizik kanunlarının bir esiridir. Anne ve babadan alınan genetik miras, yetiştirilme, eğitim, kültür ve yaşanan geçmiş tecrübelerden oluşan fizik girdilerinin beyin hücrelerinde yarattığı elektro kimyasal süreç sonucunda zihin bir karar verir. Determinizm, karar verme şartlarının, (evren, algılar, yaşanmış tecrübeler, fiziksel etkileşim süreci ve elektrokimyasal karar verme süreci) tekrarlanması halinde bireyin her seferinde aynı kararı vereceğini öne sürer. Kader ve determinizm, dışına çıkılması mümkün olmayan bir akışı tarifler. Bu akış bir insanın hayatı, bir ailenin hayatı, bir ülkenin hayatı, hatta tüm evrenin tüm geçmişi ve geleceğidir.

İnsanoğlunun davranışlarını ve eylemlerini belirleyen iki faktör vardır. Bunlar insanın bir şeyi yapmayı sevmesi ya da o şeye zorlanmasıdır. Bu her iki durumda da insanın özgür iradesinin bir etkisi yoktur. Sevdiğimiz şeyleri düşündüğümüzde (yemek, renkler, müzik, davranış kalıpları…vb) sevme eylemini kendi irademizle yapmadığımızı görebiliriz. Yani biz sevdiğimiz şeyleri bilinçle seçip eyleme geçmiyoruz, aksine sevdiğimiz şeyler bizi harekete geçiriyor. Diğer faktör olan, insanın bir seçime zorlanması idurumu ise, insanın anne ve babasından aldığı genetik kodlar, bebeklik ve çocukluktan gelen yetiştirme tarzı, edindiği terbiye ve yaşanmış tecrübelerinin neticesinde geliştirdiği davranış kalıbıdır. Örneğin, dana etini yemenin çok günah olduğu bilinci ile yetiştirilmiş bir Hindunun yemek tercihlerinde dana eti yerine tavuk veya balık etini seçmesi bir zorunluluktur. Çünkü onun için dana eti hiçbir zaman seçim opsiyonu olmayacaktır. Davranışlarımızı ve seçimlerimizi gözlemlediğimizde, bize ait olduğunu sandığımız seçimlerin çoğunluğunun DNA’mız, yetiştirilme şeklimiz ve edindiğimiz tecrübeler ile zorunlu olarak gerçekleştiğini görebiliriz. Bunun yanında günümüzde bazı sinir bilim (Neuroscience) deneylerinde bilinçli olarak yaptığımızı sandığımız seçimlerin aslında zihmizde bizim farkında olduğumuz karar anından birkaç saniye öncesinden gerçekleştiği de tespit edilmiştir. Bu sonuçlar insanın seçimlerinde özgür iradeye sahip olduğu inancına karşı büyük soru işaretleri ortaya çıkmasına neden olmuştur. Zira, biz seçim yapmadan aslında neyi seçeceğimizin belli olması, biz neyi seçeceğimize karar vermeden önce zihnimizin bizim yerimize karar veriyor olması insanı dehşete düşürecek kadar sarsıcıdır. Çünkü, bizler kararları kendimizin verdiğini düşünüyoruz. Ancak görünen o ki kader, (veya deterministik sebepler dünyası) insan yaşamında düşündüğümüzden çok daha fazla etkilidir. Buna karşın, sahip olduğumuzu düşündüğümüz “Özgür İrade” denilen şey ise sadece bir yanılsamadan ibarettir. Tıpkı kalp atışlarımızın sürekliliğinde ve ritminde, nefes, böbrek, ciğer, sidirim gibi yaşamsal falliyetlerimizde kontrolümüzün olmaması gibi, aslında özgür irade ile aldığımızı sandığımız kararlar üstünde de tam kontrolümüz bulunmamaktadır.  Spinoza, “Eğer aşağı doğru akan bir su, düşünebilen bir varlık olsaydı, kendi özgür istenci ve iradesiyle aşağı doğru akmakta olduğunu düşünürdü. Karar verme durumumuzu özgürlük olarak kabul edemeyiz. Çünkü kararlarımız çoğunluk hafıza denilen yapının etkileriyle oluşur.” der. Bu gerçek o denli korkunç bir durumdur ki, insanı kendi beyninin karmaşık yapısı ve elektro kimyasal mekanizmasının aldığı kararları uygulamaktan öteye gitmeyen piyon veya veya kukla durumuna düşürür. Bu tespitler, suç-ceza sistemini, din ve inanç sistemlerinin cennet-cehennem inanışlarını kökünden sarsıcı öğeler barındırır. Zira bizim sahip olduğumuz genetik mirasla edindiğimiz kişiliğimizde, içine doğduğumuz ailede, yaşadığımız ortamda ve aldığımız eğitimler neticesinde hangi inanç sistemine sahip olacağımız bellidir. Sahip olduğumuz genetik mirasla edindiğimiz kişiliğimizde, içine doğduğumuz ailede, yaşadığımız ortamda, küçük yaşta maruz kaldığımız olaylar neticesinde yetişkinlikte aslında nasıl bir kişi olacağımız aşağı yukarı bellidir. Çoğu zaman insanlar bir katile, hırsıza ve tecavüzcüye nefretle ve öfleyle bakarlar. Ve haklı olarak bu tür kişilerin olabilecek en şiddetli şekilde cezalandırılmasını isterler. Halbuki üzerinde düşünüldüğünde, o kişilerin içine doğdukları aileler, genetik mirasları, çocukluklarında başlarına gelenler ve yaşadıkları tecrübeler çoğunlukla o kişilerin eylemlerinin nedenini oluşturur. O insanların yerlerine çocukluktan beri tamamen kendimizi koyduğumuzda, muhtemelen aynı kötü eylemleri bizim de işliyor olacağımızı görebiliriz. Bu korkunç realite suç ve ceza sistemlerinin anlamsızlığını gözler önüne sermektedir. Beynimiz hayati tehlike olabilecek kaç-yada savaş durumlarında, biz farkında bile olmadan önce karar alıp uygulamaya geçer. Böyle bir “kaç yada savaş” durumunda biz, bazen kaçarken, bazen de savunma refleksiyle farkında bile olmadan bir insanı kolayca öldürebiliriz. Yine dinler ve inanç sistemlerinin bazı öğeleri de benzer şekilde determinizm veya kader ile anlamını kaybetmektedir. Zira insanın genetik mirası, içine doğduğu ailenin dini inancı (muhafazakar, liberal veya inançsız olması), aldığı eğitimler ve yaşadığı tecrübeler o insanın inancını belirleyecektir. Dolayısıyla, şartları ve yaşadığı tecrübeleri aynı olmayan insanları aynı kriterlerlerle ödüllendirmek veya cezalandırmak da çok mantıklı değildir. Üstelik bir insanın başına gelen şeyler, kaderinde yazıldığı şekliyle geliyorsa, seçimleri bile beyninin karmaşık yapısı ile farkında olmadan gerçekleşiyorsa cenneti (ödül) veya cehennemi (ceza) kazanma inancı da anlamını kaybeder. Zira, hangimiz anne ve babamızı kendimiz seçtik? Hangimiz milletimizi, doğduğumuz ülkeyi ve toplumumu kendimiz seçtik? Çocukluğumuzda başımıza gelenler konusunda hangimizin söz hakkı oldu? Hangimiz çevremizi, akrabalarımızı seçebildik? Hangimiz dini inancımızı, mezhebimizi kendimiz seçtik? Sosyoloji biliminin kurucusu olan büyük İslam filozoflarından İbni Haldun “Coğrafya kaderdir.” der. Bu söz çağlar ötesinden gelen çok güçlü bir sözdür. Kuşkusuz bu söz, sadece bir insanın yada bir toplumun yaşadığı coğrafi bölgenin onun kaderi üstündeki kaçınılmaz etkilerini, hayatın akış şeklini, komşularını ve kaçınılmaz savaşlarını kapsamıyordu. “Coğrafya kaderdir.” sözü, aynı zamanda insanın içine doğduğu aileyi, aşiretini, kültürünü, dini ve ideolojik inançlarını da içeren tüm değerler sistemini kapsıyordu. Çünkü, içine doğduğumuz aile ve toplum tüm değerler sistemimizi, inancımızı ve ahlakımızı da oluşturuyor. Bunun da ötesinde içine doğduğumuz aile ve toplum kimliğimimizi oluşturur. Biz insanlar olarak kendimizi kimliğimiz üstünden tanımlarız. Değerlerimiz bizim neye öfkeleneceğimizi, neye güleceğimizi ve ne için savaşmamız gerektiğini söyler. Değerler sistemimiz bize çalmamız yada çalışmamız gerektiğini söyler. İçine doğduğumuz aile ve toplum, bizim milliyetçi, muhafazakar yada liberal olup olmamamızı belirler. Dolayısıyla bu yüzden gerçekten de “Coğrafya kaderdir.”

Peki, insanların ve toplumların kaderi değişir mi? Dua kaderi değiştirir mi? Ait olduğumuz Doğu medeniyeti içinde tıpkı Batı toplumlarının yaptığı gibi, kavga etmek yerine karşılıklı saygıyı, küçük bireysel çıkarlar yerine toplumun daha büyük ortak çıkarlarını, kargaşa ve kuralsızlık yerine hukuk ve güvenliği, sınıfsal zenginlik yerine toplumsal refahı önceleyen adil ve katılımcı bir demokrasi kurabilir miyiz? Maalesef kader değişmez. İnsanlar da toplumlar da kendi kaderlerine sıkı sıkıya bağlıdırlar. Hayatta olan her şey olması gerektiği gibi olur. Dua yada kabullenememek yoluyla olanları değiştirmeye çalışmak, zaten yaratıcının, Allah’ın çizdiği kaderi beğenmemek anlamına gelir. Kaderini değiştirmeye çalışmak, yada kaderinden kaçmaya çalışmak, aslında gerçek kaderine yakalanmak anlamına gelir. Tıpkı Oedipus efsanesinde yada Hz Musa ile Firavun kıssasında olduğu gibi… Görünen o ki, kader konusunda yapılacak bir şey yoktur. Hayatta her şey olması gerektiği gibi ola gelmektedir. Bu manada tüm insanlar gibi tüm toplumlar da kendi kaderlerine sıkı sıkıya bağlıdırlar. Ancak, zihnimizin karmaşık işleyişi içinde neyi seçeceğimizi bilemeyişimiz, iyiyi ve güzeli seçemeyeceğimiz anlamına da gelmez. Schopenhauer, "İnsan istediğini yapabilir ama istediğini isteyemez." der. Aslında bu sözü şöyle de söyleyebiliriz; “Sadece istediğiniz şeyleri yapabilirsiniz” Ama unutmayın, istediğiniz şeyleri siz seçemezsiniz, aksine onlar size seçer. Burada özgür iradeden söz edilemez. Kuşkusuz bu gerçeği bilmek insanı umutsuzluğa sevk eder. Özellikle Türk toplumunun eğitimle bir gün ileri medeni toplumlar gibi bir millet olabileceğini düşünen iyimser insanlar için. Zaten nesilden nesile farkında olmadan aktarılan değerler sisteminin ve kültürün değişmezliğini fark ettiğimizde bunun zorluğu çok daha net kavrayabiliriz. O halde, insan ve insanlarla birlikte toplumlar kendi kaderlerini bilerek ve isteyerek değiştiremezler mi? Ben bu konuda çok zor olmakla birlikte bunun hala mümkün olduğunu düşünüyorum. Çünkü, ileri ve medeni toplumlar da bir zamanlar hoyrat, saldırgan ve vahşi insanlardan oluşuyordu. Ama zamanla nasıl evrimleşerek tüm canlı türleri birbirinden ayrıldıysa, düşünce evrimiyle de ortak yaşama kültürü de gelişti ve olgunlaştı. Batı’da toplumu oluşturan bireylerinin çoğunluğunun bu düşünce evrimini geçirmesi sonucunda, toplumun mentalitesi ve kültürü de o yana doğru evrildi. Böylece bireylerin çoğunluğu seçimlerinde durağanlık yerine gelişimi, savaş yerine barışı, kötü yerine iyiyi, güvensizlik yerine güvenliği istediği anda toplumdaki hayatın akışı da değişti. Bu değişim kaderin değişmesi değil, aksine, asıl kaderin yaşanması demekti. Tıpkı şimdi, şu anda farkında olmadan bir fiziksel evrimin içinde yaşıyor olmamız gibi düşünsel evrim de bunu mümkün kılar. Dolayısıyla, derin farkındalık ile sadece kendimizi değiştirebilir, zaman içinde neyi sevebileceğimizi tercih edebiliriz. Bu çok zor da olsa büyük bir paradigma değişikliğidir. En azından kendi çocuğumuzu bu farkındalıkla yetiştirmeyi başarabilirsek, onun seçimleri atalarının seçimlerinden çok daha farklı olacaktır. Bu değişimin etkisi kendi kuşağımızda hissedilmese bile, yetiştirdiğimiz çocuklarımız ile birlikte gelecek kuşaklarda etkisini gösterecektir. Ancak bunu yapabilmek için insanın kendini eksik ve kusurlu bulması gerekir ki, bu oldukça nadir görülen bir durumdur. Kendini eksik veya kusurlu bulan insan sayısı oldukça azdır. Çünkü insan benliği, organizmanın hayata tutunabilmesi için kendini tam ve kusursuz görme eğilimindedir. İşte bu yüzden insanlar kendilerinden çok karşısındaki insanları eksik ve kusurlu görüp, diğer insanları değiştirmeye çalışırlar. Kuşkusuz bu gerçeklik, değişmez olan toplumsal kaderin bir parçasını teşkil eder. Tıpkı evrimin milyonlarca yılda gerçekleşmesi gibi, düşünce ve kültür evrimi için de binlerce yıl gereklidir.